W naszej kulturze obraz Świąt Bożego Narodzenia budzi zazwyczaj stały zestaw skojarzeń: dwanaście potraw przy pięknie wystrojonym stole, rodzinne ciepło, prezenty, uśmiechy. Niestety, w Polsce są tysiące dzieci, dla których Święta to tylko kolejne dni samotności, strachu i marzenia o domu, w którym mogłyby przeżywać dzieciństwo, tak jak powinny – jak dziecko. 

Jedno życzenie – spokojne Święta 

Zosia ma 8 lat. Potrafi sama przygotować obiad, przyszykować się do szkoły i opiekować się swoim ukochanym pieskiem Harrym. To dużo odpowiedzialności, które spadają na barki dziecka. . Rodzice Zosi mierzą się z problemem alkoholowym i nie otaczają swojej jedynej córki miłością i bezpieczeństwem – zamiast tego spędzają czas gdzieś poza domem, często nie ma ich parę dni. Zosia w tym roku spędzi święta sama. Żeby poczuć chociaż namiastkę Świąt, namalowała na kartkach choinkę, prezenty, mamę i tatę.  

W SOS Wioskach Dziecięcych na co dzień spotykamy się z historiami dzieci, które w obliczu wszystkich trudnych sytuacji, które je spotykały, pozostawały same. Bez wsparcia rodziców czy bliskich, zbyt przestraszone, żeby porozmawiać o tym z innym zaufanym dorosłym – o ile takiego w ogóle miały. Czas Świąt był dla nich kolejnym, chłodnym okresem tej samotności i często dopiero po trafieniu pod opiekę Stowarzyszenia dowiadują się one, że Boże Narodzenie może być ciepłym, rodzinnym czasem. Ciężar tej samotności będzie pozostawał z nimi jeszcze przez długie lata, jednak mądra, konsekwentna pomoc, którą otrzymują w Wioskach SOS pozwala przywrócić im dzieciństwo. – wyjaśnia Aleksandra Sikorska, psycholożka w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce. 

Historię Zosi przedstawia spot wykonany wspólnie ze studiem filmowym Motion Pikczer, przedstawiający jej przygotowania do Świąt: 

spot

Takich dzieci, jak Zosia jest w Polsce dużo więcej. To dzieci, których rodzice wolą spędzać Święta w towarzystwie krzyków i alkoholu. W 2025 roku wszczęto ponad 50 tysięcy procedur założenia „Niebieskiej Karty” – około połowa z tych zgłoszeń wiązała się z przemocą po spożyciu alkoholu¹. 

Jednocześnie obecnie w Polsce w pieczy zastępczej żyje ponad 78 tysięcy dzieci, a prawie 2 tysiące małoletnich czeka na przyjęcie do pieczy², gdyż brakuje jakiejkolwiek formy opieki zastępczej, do której mogliby w danym momencie trafić.  

Oznacza to, że dzieci zmuszone są przebywać w niebezpiecznym środowisku do momentu znalezienia dla nich miejsca w pieczy. Ciężko uświadomić sobie, co muszą czuć te młode, skrzywdzone przez dorosłych osoby, które nie wiedzą ani do jakiego miejsca trafią, ani kiedy się tam znajdą. Jako SOS Wioski Dziecięce przez cały rok staramy się, aby takich przypadków było jak najmniej – zarówno stale poszerzając ofertę naszych Programów, jak i współpracując z Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. – tłumaczy Łukasz Łagód, psycholog, doradca programowy w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce. 

SOS Wioski Dziecięce działają na wiele sposobów, aby dzieci mogły wychowywać się w bezpiecznym środowisku, otoczone miłością. W programach związanych z pieczą zastępczą (np. SOS Wioski Dziecięce, Domy Młodzieży SOS) kontakt z rodziną biologiczną i dążenie do poprawy ich sytuacji jest jednym z ważnych elementów pracy nad dobrostanem dziecka. Z kolei Programy Umacniania Rodziny „SOS Rodzinie” docierają do rodzin biologicznych, zmagających się z wieloma problemami. Oferta Programów „SOS Rodzinie” ma wymiar profilaktyczny i dąży do polepszenia sytuacji rodziny tak, aby dziecko nie trafiło do pieczy zastępczej. To m.in. świetlice środowiskowe, gdzie dzieci mogą otrzymać wsparcie w nauce i ciepły posiłek, a także porady specjalistów dla rodziców. 

Jak wesprzeć? 

Historia Zosi jest jedynie jedną z wielu , z którymi mierzą się na co dzień polskie dzieci. Aby wesprzeć organizację świąt dla dzieci wystarczy przekazać świąteczną darowiznę na  dziecisos.org  lub pod numerem BLIK 731 403 403. 

*** 

Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce od 1984 roku pomaga dzieciom porzuconym, opuszczonym, zagrożonym utratą opieki rodziców. W Polsce działają 4 Wioski SOS, gdzie dzieci pozbawione opieki rodziców biologicznych znajdują ciepły, kochający dom. Jednocześnie stowarzyszenie rozwija działania profilaktyczne w ramach Programu „SOS Rodzinie”, którego celem jest ochrona przed utratą rodziców i zapewnienie kompleksowego wsparcia rodzinom w kryzysie. W ciągu całego roku 2025 z pomocy Programów SOS Wiosek Dziecięcych skorzystało 2 451 dzieci i dorosłych, w tym 1 663 dzieci i młodzieży, z czego 386 w opiece zastępczej i programach młodzieżowych, a 1 277 w Programach Umacniania Rodziny „SOS Rodzinie”. 

¹Dane Polskiej Policji

W piątek 30 października do SOS Wioski Dziecięcej w Siedlcach przy ul. Dzieci Zamojszczyzny 37 przyjadą dwie Ambasadorki Stowarzyszenia – Kornelia Olkucka, najmłodsza ambasadorka SOS, kierowczyni Formuły 4 i GT4 oraz Annamaria Sobierajska, dziennikarka, konferansjerka, od lat związana ze światem jeździectwa.  

Obie związane ze sportem, obie lubią szybką jazdę, jednak tak naprawdę pochodzą z dwóch różnych światów. Kornelia Olkucka jest obecnie kierowczynią międzynarodowej klasy wyścigów GT4, równolegle studiuje psychologię ze szczególnym naciskiem na psychologię sportu: 

Swoje pierwsze kroki na profesjonalnych wyścigach stawiałam dopiero w wieku 14 lat. Swoimi sukcesami chcę pokazać, że profesjonalna kariera w motosporcie – i w sporcie w ogóle – nie jest zarezerwowana tylko dla nielicznych uprzywilejowanych osób. Wiem, że w SOS Wioskach Dziecięcych jest dużo niewiele młodszych ode mnie osób, które marzą o karierze sportowej i liczę, że swoim przykładem zmotywuje je do realizacji tych marzeń. – opowiada 22-letnia Kornelia. 

Annamaria Sobierajska zamiast boksów wyścigowych wybrała stajnie i padok. Związana ze światem jeździectwa od młodości, jest znaną w środowisku dziennikarką, która poza pracą w m.in. telewizji Polsat, regularnie relacjonuje wyścigi konne na całym świecie. Poza światem koni, przekazuje swoje doświadczenie dziennikarskie, prowadząc szkolenia z komunikacji i wizerunku. Jako Ambasadorka SOS Wiosek Dziecięcych chętnie prowadzi wszelkie wydarzenia i uroczystości, a także odwiedza Programy Stowarzyszenia w całej Polsce. 

Choć Ambasadorką SOS zostałam dopiero w tym roku, zdążyłam już zobaczyć ogrom miłości, którym cały zespół specjalistów obdarza podopiecznych. Cieszę się, że mogę być częścią tej wspaniałej inicjatywy – jako matka dobrze wiem z jak wieloma wyzwaniami mierzą się dziś dzieci. Pozostaje mi się jedynie domyślać, jak wiele trzeba, aby przywrócić szczęśliwe dzieciństwo tym, których pierwsze lata życia często były bardzo trudne – nie kryjąc wzruszenia opowiada Annamaria. 

Ambasadorki przyjadą do Wioski SOS w piątek ok. godziny 10:00 i przez kilka godzin będą spędzać czas z podopiecznymi oraz pracownikami Wioski SOS. Dla obu kobiet będzie to pierwsza wizyta w Programie SOS Siedlce. 

*** 

Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce od 1984 roku pomaga dzieciom porzuconym, opuszczonym, zagrożonym utratą opieki rodziców. W Polsce działają 4 Wioski SOS, gdzie dzieci pozbawione opieki rodziców biologicznych znajdują ciepły, kochający dom. Jednocześnie stowarzyszenie rozwija działania profilaktyczne w ramach Programu „SOS Rodzinie”, którego celem jest ochrona przed utratą rodziców i zapewnienie kompleksowego wsparcia rodzinom w kryzysie. W ciągu całego roku 2025 z pomocy Programów SOS Wiosek Dziecięcych skorzystało 2 451 dzieci i dorosłych, w tym 1 663 dzieci i młodzieży, z czego 386 w opiece zastępczej i programach młodzieżowych, a 1 277 w Programach Umacniania Rodziny „SOS Rodzinie”. 

We wtorkowy wieczór 13. Października przechodniów spacerujących po Parku Świętokrzyskim w Warszawie zaskoczył niespodziewany performens. Kilkadziesiąt osób zebranych pod Pałacem Kultury równo o godzinie 19.00 zaczęło nucić łagodną melodię, której słowa trudno było rozpoznać większości słuchaczy. Co to za wydarzenie i dlaczego chórzyści trzymali flagę z napisem „Kołysanka dla Zimbabwe”? Dzisiaj przychodzimy z rozwiązaniem tej zagadki!

„Nyarara mwana” znaczy w języku shona: „Nie płacz, kochanie”. Słowa te są tytułem tradycyjnej i popularnej w Zimbabwe kołysanki, jaką od wielu pokoleń matki śpiewają swoim dzieciom do snu. To właśnie tę piosenkę wykonywał we wtorkowy wieczór pod Pałacem Kultury pięćdziesięcioosobowy chór. Krótki koncert był happeningiem zorganizowanym przez Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce na finał kampanii „Feel the struggle / Poczuj trud”, w której przez ostatnie dwa miesiące organizacja prowadziła działania edukacyjne i pomocowe na rzecz potrzebujących dzieci w Zimbabwe. Celem akcji było uświadamianie polskich odbiorców na temat problemów, z jakimi mierzy się współcześnie większa część mieszkańców Zimbabwe (wciąż jedynie co czwarty mieszkaniec tego kraju ma dostęp do w pełni bezpiecznej wody pitnej!) oraz zebranie środków na działania pomocowe na tym terenie (m.in. budowa i renowacja studni, wyposażenie szkół). Więcej o założeniach kampanii „Feel the struggle” pisaliśmy we wrześniu.

– „Kołysanka dla Zimbabwe” to symboliczny performance, którym jako Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce wysyłamy w świat bliski naszej organizacji przekaz, że to wszystko, czego symbolem jest kołysanka: spokój, opieka, czułość – to są rzeczy należące się absolutnie każdemu dziecku na całym świecie. Żadne dziecko nie powinno zasypiać w niepokoju, lęku o kolejny dzień, samotności czy obawie o najbardziej podstawowe prawa jak choćby dostęp do czystej wody – mówi Hanna Stępniak, koordynatorka kampanii „Feel the struggle” ze Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce w Polsce. – Godzina również jest nieprzypadkowa i symboliczna, 19.00 to pora, którą z dzieciństwa kojarzymy z telewizyjną dobranocką – dodaje.

Za artystyczny wymiar happeningu odpowiadał Warszawski Ansambl Międzypokoleniowy, chór działający na co dzień w stolicy, regularnie angażujący się w różne kooperatywy artystyczne (ostatnio: zaśpiewali u boku Gaby Kulki i Amandy Palmer, nagrali także chóry do singla duetu Matylda/Łukasiewicz) oraz projekty społeczne (koncerty dla Gazy na rzecz Lekarzy bez Granic, czy koncert w Trójce “Lądek Nadziei” dla powodzian). Zespół opracował własną aranżację tradycyjnej kołysanki, a od strony merytorycznej wspierała ich Katarzyna Sylla z Wydziału Afrykanistyki Uniwersytetu Warszawskiego.

– Nasz Ansambl powstał po to, abyśmy budowali piękną międzypokoleniową wspólnotę i przy okazji dobrze się bawili, tworząc harmonię głosów. Od samego początku nam, jako założycielkom stowarzyszenia “Brzmi dobrze”, zależało na tym by, by ta cząstka “dobrze” oznaczała nie tylko dobre brzmienie muzyczne, lecz także dobroczynny i społeczny aspekt naszej działalności. Naszą misją jest wspieranie takich inicjatyw jak „Kołysanka dla Zimbabwe” – mówi Gabriela Kunert, która razem z Agnieszką Piotrowską i Katarzyną Kozłowską założyła i prowadzi Ansambl.

Jeszcze do końca października można wesprzeć kampanię na rzecz Zimbabwe na naszej stronie: sosafryka.org.

Dołączcie do nas – i niech już żadne dziecko na świecie nigdy nie zasypia w strachu.

***

Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce od 1984 roku pomaga dzieciom porzuconym, opuszczonym, zagrożonym utratą opieki rodziców. W Polsce działają 4 Wioski SOS, gdzie dzieci pozbawione opieki rodziców biologicznych znajdują ciepły, kochający dom. Jednocześnie stowarzyszenie rozwija działania profilaktyczne w ramach Programu „SOS Rodzinie”, którego celem jest ochrona przed utratą rodziców i zapewnienie kompleksowego wsparcia rodzinom w kryzysie.

Przez cały 2024 rok z pomocy Programów SOS skorzystało 2 489 polskich beneficjentów, w tym 1663 dzieci i młodzieży – 399 w opiece zastępczej oraz 1264 w Programie „SOS Rodzinie”. Oprócz tego, stowarzyszenie pomogło niemal 6 tysiącom osób w Kamerunie i Zimbabwe oraz rozpoczęło pomoc w Tanzanii, a 1436 ukraińskich uchodźców wojennych – głównie dzieci z pieczy zastępczej i ich opiekunowie – otrzymało pomoc terapeutyczną, psychologiczną i wsparcie niezbędne do życia w nowych realiach.

Ostatnie, tragiczne wydarzenia w szkołach na Mazowszu budzą zrozumiały lęk i niepokój dzieci, rodziców, nauczycieli oraz całych społeczności. W ciągu ostatnich dni doszło do poważnych aktów przemocy, a służby podejmują działania mające zwiększyć bezpieczeństwo w rejonie szkół i zweryfikować pojawiające się informacje o możliwych kolejnych zagrożeniach. 

W takiej sytuacji szczególnie ważne jest, aby nie dokładać dzieciom kolejnego źródła lęku.  

– Potrzebujemy spokoju, rzetelnych, jednoznacznych informacji i odpowiedzialnej obecności dorosłych. Nie potrzebujemy krzykliwych tytułów, szybkich ocen i podgrzewania nastrojów. Czasem internetowe fora pełne są emocjonalnych komentarzy. Pamiętajmy, żeby weryfikować źródła informacji, które staną się podstawą naszego działania. – mówi Łukasz Łagód, psycholog i doradca programowy w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce. I jak dodaje – Pragniemy zwrócić uwagę na dwa obszary, które mają fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa dzieci: skuteczną politykę ochrony dziecka oraz wczesne rozpoznawanie sygnałów kryzysu i reagowanie na nie. 

Bezpieczeństwo to nie tylko procedury. To także codzienna uważność 

Bezpieczeństwo dziecka zaczyna się dużo wcześniej niż w momencie bezpośredniego zagrożenia. Zanim dochodzi do zachowania agresywnego, kryzysu czy przemocy, często przez dłuższy czas narastają trudne emocje, poczucie bezradności, osamotnienia, odrzucenia, złości czy niezaspokojone potrzeby. 

Nie możemy też upraszczać przemocy ani przypisywać jej jednej przyczyny 

– Możemy natomiast i powinniśmy uważniej przyglądać się sygnałom, które mogą świadczyć o tym, że dziecko lub nastolatek nie radzi sobie z trudną sytuacją i potrzebuje pomocy. Dlatego tak ważne jest, aby młodzi ludzie mieli wokół siebie dorosłych, z którymi mogą rozmawiać. Takich, którzy nie tylko pytają „co się stało?”, ale przede wszystkim potrafią wysłuchać, potraktować poważnie i pomóc znaleźć rozwiązanie. – mówi Aleksandra Sikorska, psycholożka i doradczyni programowa w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce. 

Dziecko powinno wiedzieć, że może powiedzieć o swoim lęku, złości, konflikcie, poczuciu krzywdy czy niepokojącej sytuacji i że dorosły nie zbagatelizuje jego słów. 

Każdy niepokojący sygnał ma znaczenie 

Polityka Ochrony Dziecka SOS Wiosek Dziecięcych opiera się na zasadzie, że każda sytuacja, w której bezpieczeństwo dziecka może być zagrożone, powinna zostać zgłoszona i odpowiednio oceniona. W organizacji funkcjonują mechanizmy raportowania i reagowania, a pracownicy są szkoleni w zakresie rozpoznawania zagrożeń i ochrony dzieci. 

– To podejście jest ważne także w szkołach i innych miejscach, w których dzieci spędzają czas. Jeśli nie wiecie, gdzie zwrócić się z zauważoną niepokojącą sytuacją rozważcie kontakt z organizacją pozarządową lub instytucją pracującą z dziećmi lub ze służbami. – komentuje Łukasz Łagód. 

Nie czekajmy, aż mały sygnał stanie się dużym problemem 

Niepokojąca wypowiedź, groźba, nagła i wyraźna zmiana zachowania, sygnał od rówieśnika, informacja o przemocy czy treść pojawiająca się w internecie — żadnego z tych sygnałów nie należy automatycznie uznawać za „żart”, „szukanie uwagi” czy „typowe zachowanie nastolatka”. 

Nie oznacza to, że każdy sygnał oznacza realne zagrożenie. Oznacza natomiast, że każdy sygnał powinien zostać potraktowany poważnie i przekazany osobom, które mają kompetencje, aby go właściwie ocenić i zdecydować o dalszym działaniu. 

Rolą dorosłego jest zachować spokój, ale nie obojętność 

W obliczu zagrożenia dzieci bardzo często patrzą na dorosłych i szukają w nich odpowiedzi na podstawowe pytanie: „Czy jestem bezpieczny?”. Dlatego dorosły powinien reagować spokojnie, opanowanie i z powagą. Nie podsycać paniki, nie rozpowszechniać niesprawdzonych informacji, ale też nie podważać obaw i sygnałów zgłaszanych przez dzieci. 

• Warto powiedzieć: „Dobrze, że mi o tym powiedziałeś”, zamiast: „Na pewno przesadzasz”. 

• Warto zapytać: „Co sprawiło, że poczułeś się zaniepokojony?”, zamiast od razu oceniać. 

I przede wszystkim — warto działać zgodnie z obowiązującymi procedurami, a nie samodzielnie rozstrzygać, czy zgłoszenie jest „wystarczająco poważne”. To właśnie temu służą polityki ochrony dziecka: żeby odpowiedzialność za ocenę sytuacji nie spoczywała wyłącznie na jednym dorosłym i żeby reakcja była adekwatna, przewidywalna i oparta na dobru dziecka. 

Rozmowa jest elementem bezpieczeństwa 

– W obecnej sytuacji szczególnie potrzebujemy rozmowy z dziećmi — adekwatnej do ich wieku i poziomu rozwoju. Nie chodzi o to, by szczegółowo relacjonować im każde dramatyczne wydarzenie ani narażać je na nadmiar obrazów i informacji. Chodzi o stworzenie przestrzeni, w której mogą powiedzieć, czego się boją, co usłyszały od rówieśników, co zobaczyły w internecie i co budzi ich niepokój.  – mówi Aleksandra Sikorska.  

Dziecko, które wie, że dorosły go wysłucha i zareaguje, ma większą szansę powiedzieć o problemie zanim ten problem eskaluje 

– Dlatego zachęcamy rodziców, nauczycieli, wychowawców i wszystkich dorosłych pracujących z dziećmi do uważności, rozmowy i korzystania z istniejących mechanizmów ochrony dziecka. Nie możemy przewidzieć każdego zagrożenia. Możemy jednak budować środowisko, w którym dzieci nie pozostają same ze swoim lękiem, kryzysem czy doświadczeniem przemocy. Za reakcję na sytuację zagrożenia odpowiadają przede wszystkim dorośli. – dodaje Łukasz Łagód.  

Szczególnie teraz — kiedy dociera do nas bardzo dużo niepokojących informacji — potrzebujemy odpowiedzialności, spokoju i współpracy dorosłych. Dzieci potrzebują dziś przede wszystkim poczucia, że są słyszane, traktowane poważnie i że dorośli wiedzą, jak je chronić.  

Informacje o Polityce Ochrony Dziecka obowiązującej w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce znajdziecie tu: https://wioskisos.org/co-robimy/polityka-ochrony-dziecka/ 

***** 

Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce od 1984 roku pomaga dzieciom porzuconym, opuszczonym, zagrożonym utratą opieki rodziców. W Polsce działają 4 Wioski SOS, gdzie dzieci pozbawione opieki rodziców biologicznych znajdują ciepły, kochający dom. Jednocześnie stowarzyszenie rozwija działania profilaktyczne w ramach Programu „SOS Rodzinie”, którego celem jest ochrona przed utratą rodziców i zapewnienie kompleksowego wsparcia rodzinom w kryzysie. W ciągu całego roku 2025 z pomocy Programów SOS Wiosek Dziecięcych skorzystało 2 451 dzieci i dorosłych, w tym 1 663 dzieci i młodzieży, z czego 386 w opiece zastępczej i programach młodzieżowych, a 1 277 w Programach Umacniania Rodziny „SOS Rodzinie”.

Siniaki da się zobaczyć. Strach, wstyd i samotność dziecka, które doświadcza przemocy, zwykle pozostają niewidoczne. Dlatego od 5 października do 19 listopada SOS Wioski Dziecięce w Siedlcach uczą patrzeć uważniej: dzieci jak rozpoznać krzywdę i poprosić o pomoc, a dorosłych jak ją dostrzec i właściwie zareagować.

Siedleckie działania to część ogólnopolskiej kampanii Dzieciństwo bez Przemocy, którą organizują Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę i Koalicja na rzecz Ochrony Dzieci. Jej celem jest przeciwdziałanie przemocy wobec dzieci, zwiększanie świadomości społecznej i promowanie bezpiecznego dzieciństwa. Finał przypada 19 listopada, w Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Przemocy wobec Dzieci.

Młodzież pyta, psycholożki odpowiadają

7 i 14 października w godz. 15:30–17:00 w Miejskim Klubie Młodzieżowym w Siedlcach odbędą się warsztaty prowadzone przez psycholożki zespołu wsparcia SOS. Uczestnicy dowiedzą się, jak rozpoznać przemoc, także tę rówieśniczą i w sieci oraz gdzie szukać pomocy i jak wspierać kolegów, którym dzieje się krzywda.

Dorośli też mają prawo nie wiedzieć

Nie każdy rodzic czy nauczyciel wie, jak zareagować, gdy coś go niepokoi. Dlatego rodzice, opiekunowie i nauczyciele mogą skorzystać z bezpłatnych konsultacji z pedagogiem i psychotraumatologiem Centrum SOS. Specjaliści podpowiedzą, jak zapobiegać przemocy, jak rozpoznać, że dziecko doświadcza krzywdy, i jak mu pomóc.

– Przemoc wobec dzieci rzadko jest widoczna na pierwszy rzut oka. Często zauważa ją dopiero ktoś uważny: rodzic, nauczycielka, trener. Chcemy, żeby dorośli w Siedlcach wiedzieli, na co zwracać uwagę i gdzie szukać wsparcia, a dzieci, że mają prawo powiedzieć „nie” i poprosić o pomoc – mówi Magda Błażejczyk, Zastępca dyrektora Programu SOS w Siedlcach.

Scena, farby i czerwone światło na finał

W działania kampanii włączą się także podopieczni placówek SOS. Razem z koordynatorem Centrum SOS i zespołem wsparcia przygotują przedstawienie teatralne, a z zespołem Programu Umacniania Rodziny stworzą mural, który zawiśnie obok świetlicy. Zespół PUR zorganizuje również Dzień Życzliwości z zajęciami profilaktycznymi, a zespół Przystani konkurs profilaktyczny dla dzieci z placówek opiekuńczo-wychowawczych. Całość zamknie symboliczny akcent: 19 listopada budynek SOS Wioski Dziecięcej w Siedlcach zostanie podświetlony na czerwono. Wszyscy odbiorcy działań otrzymają też materiały profilaktyczne przygotowane z myślą o dzieciach i dorosłych.

*****

Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce od 1984 roku pomaga dzieciom porzuconym, opuszczonym, zagrożonym utratą opieki rodziców. W Polsce działają 4 Wioski SOS, gdzie dzieci pozbawione opieki rodziców biologicznych znajdują ciepły, kochający dom. Jednocześnie stowarzyszenie rozwija działania profilaktyczne w ramach Programu „SOS Rodzinie”, którego celem jest ochrona przed utratą rodziców i zapewnienie kompleksowego wsparcia rodzinom w kryzysie. W ciągu całego roku 2025 z pomocy Programów SOS Wiosek Dziecięcych skorzystało 2 451 dzieci i dorosłych, w tym 1 663 dzieci i młodzieży, z czego 386 w opiece zastępczej i programach młodzieżowych, a 1 277 w Programach Umacniania Rodziny „SOS Rodzinie”.

Czerwona nitka w dziecięcych dłoniach, czerwony szalik na szyi wychowawcy, czerwone światło w oknach wieczorem. Od 5 października do 19 listopada w SOS Wiosce Dziecięcej w Biłgoraju ten kolor będzie znaczył jedno: nie zgadzamy się na krzywdzenie dzieci. I chcemy, żeby to było widać.

Biłgorajskie działania to część ogólnopolskiej kampanii Dzieciństwo bez Przemocy, którą organizują Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę i Koalicja na rzecz Ochrony Dzieci. Jej celem jest przeciwdziałanie przemocy wobec dzieci, zwiększanie świadomości społecznej i promowanie bezpiecznego dzieciństwa. Finał przypada 19 listopada, w Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Przemocy wobec Dzieci.

Ochrona przez wiedzę

Dzieci i młodzież wezmą udział w zajęciach edukacyjnych o przemocy wobec dzieci. Dowiedzą się, jak rozpoznać, że dzieje się coś złego, co zrobić, gdy krzywda spotyka je albo kogoś bliskiego, i do kogo zwrócić się po pomoc. Dorośli też się zaangażują: pracownicy i współpracownicy Programu podpiszą Manifest FDDS, a kampania trafi do zespołu w formie plakatów, zaproszeń na webinary i innych materiałów.

„Czerwień przyciąga wzrok i właśnie o to nam chodzi. Przemoc wobec dzieci najczęściej dzieje się po cichu, za zamkniętymi drzwiami. Dlatego chcemy mówić o niej głośno i tak, żeby nie dało się tego przeoczyć. Dzieci mają wiedzieć, że mogą prosić o pomoc, a dorośli, że nie wolno odwracać wzroku” – mówi Marcin Welc, Specjalista terapeuta ds. szkoleń i Polityki Ochrony Dziecka w SOS Wioski Dziecięce w Polsce.

Serca szyte ręcznie

Czerwone serduszko to symbol kampanii i znak solidarności z dziećmi doświadczającymi przemocy. W Biłgoraju powstaną one podczas wspólnych warsztatów szycia. Swój głos dołoży też Samorząd Wioski, którego członkowie przygotują plakat zachęcający do refleksji nad prawami i bezpieczeństwem dzieci. Będzie to przekaz od dzieci, skierowany do dorosłych.

19 listopada: Biłgoraj ubiera się na czerwono

W dniu finału kampanii pracownicy i współpracownicy Programu założą czerwone elementy stroju, a akcję „Ubierz się na czerwono” zwieńczy wspólne zdjęcie. Wieczorem budynek Centrum Specjalistycznego SOS rozświetli się na czerwono. Będzie to symboliczny sprzeciw wobec krzywdzenia dzieci i wyraz solidarności z tymi, którzy doświadczają przemocy.

Bezpieczeństwo dziecka na pierwszym miejscu

Kampania trwa sześć tygodni, ale w SOS Wioskach Dziecięcych bezpieczeństwo dzieci jest priorytetem przez cały rok. Od 2011 roku w stowarzyszeniu obowiązuje Polityka Ochrony Dziecka, najważniejszy dokument, na którym opiera się cała praca z podopiecznymi. To zbiór zasad i standardów, które określają m.in., jak reagować na sytuacje zagrażające bezpieczeństwu dzieci. Zapoznaje się z nimi każda osoba pracująca lub współpracująca ze stowarzyszeniem.

Politykę znają też sami podopieczni, w wersji przyjaznej dzieciom. Dzięki temu wiedzą, jakie mają prawa, czego mogą oczekiwać od dorosłych i do kogo zwrócić się, gdy coś ich niepokoi. Działania w ramach kampanii, od podpisania Manifestu FDDS po zajęcia dla dzieci, są przedłużeniem tej codziennej pracy. Przypominają dorosłym o ich odpowiedzialności, a dzieciom o tym, że mają prawo czuć się bezpiecznie.

*****

Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce od 1984 roku pomaga dzieciom porzuconym, opuszczonym, zagrożonym utratą opieki rodziców. W Polsce działają 4 Wioski SOS, gdzie dzieci pozbawione opieki rodziców biologicznych znajdują ciepły, kochający dom. Jednocześnie stowarzyszenie rozwija działania profilaktyczne w ramach Programu „SOS Rodzinie”, którego celem jest ochrona przed utratą rodziców i zapewnienie kompleksowego wsparcia rodzinom w kryzysie. W ciągu całego roku 2025 z pomocy Programów SOS Wiosek Dziecięcych skorzystało 2 451 dzieci i dorosłych, w tym 1 663 dzieci i młodzieży, z czego 386 w opiece zastępczej i programach młodzieżowych, a 1 277 w Programach Umacniania Rodziny „SOS Rodzinie”.

W ostatnich dniach nie ustaje dyskusja o odbieraniu dzieci w trybie interwencyjnym z domów rodzinnych.  Dyskusje o sytuacjach, w których dziecko musi nagle opuścić dom, budzą silne emocje. Każda taka sprawa ma jednak własny kontekst, a w centrum uwagi powinny pozostać bezpieczeństwo i potrzeby dziecka. Stowarzyszenie „SOS Wioski Dziecięce w Polsce” od ponad 20 lat prowadzi placówki interwencyjne — jedną z form pieczy zastępczej, która zapewnia dzieciom opiekę w sytuacji kryzysowej.  Wyjaśniamy, jak działają te placówki, co dzieje się po przyjęciu dziecka i jak wspieramy je w pierwszych tygodniach po nagłej zmianie w jego życiu.   

Bezpieczne miejsce w chwili kryzysu. Jak działają placówki interwencyjne SOS Wiosek Dziecięcych? 

Kiedy dziecko nie może pozostać w swoim domu, czasem potrzebuje opieki natychmiast — zanim będzie wiadomo, czy i kiedy może wrócić do rodziny oraz gdzie powinno zamieszkać w dalszej perspektywie. Właśnie w takich sytuacjach ważną rolę pełnią placówki interwencyjne.

Szczególny typ placówki w systemie pieczy zastępczej 

Piecza zastępcza zapewnia dziecku opiekę i wychowanie, gdy jego rodzice nie mogą tego robić. Może być sprawowana w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, a także w ramach pieczy instytucjonalnej. Do tej ostatniej należą placówki opiekuńczo-wychowawcze, które mogą działać jako placówki typu rodzinnego, socjalizacyjnego, specjalistyczno-terapeutycznego albo interwencyjnego. 

Placówka interwencyjna ma szczególne zadanie: jest przygotowana na przyjęcie dziecka w sytuacji, która wymaga niezwłocznego zapewnienia mu opieki. Dziecko może trafić do niej po nagłym rozstaniu z rodziną, w związku z przemocą, zaniedbaniem lub poważnym kryzysem. Często nie miało czasu przygotować się na zmianę ani poznać osób, które od tej chwili będą się nim opiekować. 

To odróżnia placówkę interwencyjną od innych placówek opiekuńczo-wychowawczych. Jej zadaniem jest jednocześnie szybkie zapewnienie bezpieczeństwa i rozpoczęcie pracy nad tym, co dalej. Pobyt ma charakter czasowy. Zgodnie z ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie powinien trwać dłużej niż trzy miesiące. Jeśli jednak trwa postępowanie sądowe dotyczące powrotu dziecka do rodziny, przysposobienia lub umieszczenia go w pieczy zastępczej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach pobyt może zostać przedłużony do zakończenia tego postępowania. Zespół rozpoznaje sytuację dziecka i organizuje potrzebną pomoc, podczas gdy właściwe instytucje i sąd pracują nad rozwiązaniem dotyczącym jego dalszej opieki. 

Cztery placówki SOS, wspólny cel 

Stowarzyszenie „SOS Wioski Dziecięce w Polsce” prowadzi cztery placówki interwencyjne: w Biłgoraju, Kraśniku, Siedlcach i Ustroniu. W roku 2025 placówki w Biłgoraju i Kraśniku objęły opieką po 13 dzieci. Siedlecka „Przystań” zapewniła opiekę 19 dzieciom, a Dom Czasowego Pobytu „Sindbad” w Ustroniu — 24 dzieciom. 

Za każdą z tych liczb stoi dziecko, które znalazło się w trudnym, często bardzo niepewnym momencie życia. Przyjęcie do placówki nie usuwa od razu lęku ani tęsknoty za bliskimi. Daje jednak bezpieczne miejsce i dorosłych, którzy mogą zająć się tym, co dziecko przeżywa i czego potrzebuje.  

„Dziecko, które trafia do nas interwencyjnie, często niewiele wie o tym, co się właśnie wydarzyło. Nie oczekujemy, że od razu nam zaufa albo opowie swoją historię. Zaczynamy od prostych rzeczy: pokazujemy mu miejsce, przedstawiamy osoby, które będą przy nim, odpowiadamy na pytania i dajemy czas, żeby mogło poczuć się bezpieczniej” – mówi Elżbieta Grabowska -Jabłońska, Dyrektorka Programu SOS Wiosek Dziecięcych Ustroń. 

Dzieci otrzymują tam całodobową opiekę, a wychowawcy i specjaliści pomagają im stopniowo oswoić nową sytuację. Równolegle poznają historię i potrzeby dziecka oraz współpracują z jego rodziną i instytucjami zaangażowanymi w pomoc.  

Co dzieje się po przyjęciu dziecka? 

Pierwszym zadaniem jest zadbanie o bezpieczeństwo i podstawowe potrzeby dziecka: odpoczynek, jedzenie, ubranie, higienę i zdrowie. Równie istotne są spokój, przewidywalny rytm dnia oraz informowanie dziecka — w sposób odpowiedni do jego wieku — gdzie jest, kto się nim opiekuje i co wiadomo o najbliższych dniach. 

„Dzieci trafiają do nas często nagle, po bardzo trudnych doświadczeniach. Mogą czuć lęk, złość, tęsknotę za bliskimi — i każde okazuje te emocje inaczej. Staramy się najpierw poznać dziecko i dać mu poczucie, że jest bezpieczne: że wie, kto się nim opiekuje, może pytać o to, co się dzieje, i ma obok siebie dorosłych, na których może liczyć. Taki spokój buduje się małymi krokami, w codziennych sytuacjach” – mówi Elżbieta Grabowska-Jabłońska. 

Następnie zespół poznaje jego sytuację. Rozpoznaje potrzeby zdrowotne, emocjonalne i edukacyjne, organizuje konieczną pomoc medyczną oraz wsparcie psychologiczne, pedagogiczne lub terapeutyczne. Wychowawcy pomagają dziecku w codzienności i nauce, obserwują, co sprawia mu trudność, a co daje poczucie oparcia. Ważne jest, by nie oceniać jego reakcji w oderwaniu od doświadczeń, z którymi przyszło do placówki. 

SOS pracuje także z rodziną dziecka, jeśli jest to możliwe i zgodne z jego bezpieczeństwem oraz decyzjami sądu. Podtrzymywanie ważnych więzi, poznanie sytuacji rodziców i współpraca ze służbami pomagającymi rodzinie są potrzebne do ustalenia, czy dziecko będzie mogło bezpiecznie wrócić do domu. Gdy nie jest to możliwe, trzeba przygotować inną odpowiednią formę opieki. W obu przypadkach należy ograniczać kolejne niepotrzebne zmiany i uwzględniać głos dziecka. 

Pomoc w chwili kryzysu i kolejnych krokach 

Wartością placówki interwencyjnej jest to, że dziecko otrzymuje pomoc wtedy, gdy nie może czekać, a jego dalsza droga nie jest ustalana w pośpiechu i bez poznania jego potrzeb. Opieka, codzienna stabilizacja, praca specjalistów oraz współpraca z rodziną i instytucjami tworzą podstawę do podjęcia kolejnych decyzji. 

Dla dziecka oznacza to coś bardzo konkretnego: w chwili, gdy jego dotychczasowe życie nagle się zmienia, nie zostaje samo. Jest w miejscu, w którym dorośli dbają o jego bezpieczeństwo, słuchają go i pomagają mu przejść przez kryzys. 

Autorka: Anna Kulikowska – Dyrektorka ds. Rozwoju Programów 

Bycie rodzicem zastępczym to zadanie, którego skala odpowiedzialności może słusznie przytłaczać. Aby „odczarować” tę rolę, 7 października 2026 roku w Sali Kinowej Biłgorajskiego Centrum Kultury przy ul. Tadeusza Kościuszki 16 w Biłgoraju SOS Wioski Dziecięce organizują konferencję pt. „Zmiana zaczyna się od pierwszego kroku TERAZ – w nieidealnym momencie”. Wśród gości m.in. specjaliści, psychologowie, usamodzielnieni podopieczni pieczy zastępczej i przedstawicielka Ministerstwa Rodziny, Pracy, i Polityki Społecznej. Wstęp wolny dla wszystkich zainteresowanych tematem.

Wydarzenie jest kierowane dla wszystkich osób, którzy kiedykolwiek myśleli – poważnie lub nie – o zostaniu rodzicem zastępczym. Niezależnie od motywacji podjęcia tego wieloletniego zadania, zawsze pojawiają się obawy – czy będę dobrym opiekunem? Co jeżeli to zadanie mnie przerośnie? Czy ktoś mi pomoże? To tylko niektóre z myśli, które regularnie towarzyszą kandydatom na rodziców zastępczych bądź rodziców SOS.

Wątpliwości są czymś naturalnym i fakt, że się pojawiają, to dobry znak – oznaczają bowiem troskę i świadomość wagi zadania, jakim jest opieka zastępcza. To ten sam mechanizm, który pojawia się, gdy np. stresujemy się przed zmianą pracy, ważnym spotkaniem czy trudną rozmową. Ważne w takich sytuacjach jest, aby wiedzieć możliwie jak najwięcej o temacie, który te wątpliwości generuje. Podczas konferencji nie będziemy do niczego namawiać – naszym celem jest dokładne wyjaśnienie, czym jest piecza zastępcza, opisać cały proces przygotowawczy i codzienność rodziców zastępczych bądź rodziców SOS. – wyjaśnia Łukasz Łagód, psycholog, jeden z panelistów wydarzenia.

Dlaczego warto przyjść?

Piecza zastępcza to zestaw bardzo wielu zagadnień i statystyczny mieszkaniec Polski nadal nie jest świadomy, co tak naprawdę zawiera się w tym pojemnym terminie. Piecza instytucjonalna, rodzina, rodzinne domy dziecka czy poszczególne rodzaje rodzicielstwa zastępczego – każda z wymienionych to osobna ścieżka, w której sposób opieki, wsparcie zewnętrzne opiekunów czy sposób finansowania i legislacji mogą się znacząco różnić.

Nie wszyscy wiedzą, że rodzic zastępczy może otrzymywać wynagrodzenie, dni wolne i inne benefity charakterystyczne dla pracy na etacie. W Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce, osoby decydujące się na zostanie Rodzicem SOS – oczywiście po pomyślnym przejściu całego procesu rekrutacji – otrzymują naprawdę szeroki pakiet wsparcia. Jest to zarówno już wspomniana stała, comiesięczna wypłata, możliwości dni wolnych, a także wsparcie asystenta wychowawcy, specjalistów i całego sztabu ekspertów, którzy na miejscu dbają o to, aby zarówno dzieci, jak i opiekujący się nimi Rodzice SOS mieli jak najlepsze warunki. – tłumaczy Agnieszka Branewska, dyrektorka Programu SOS Wioski Dziecięce Biłgoraj.

Na spotkaniu zostaną poruszone wszystkie najważniejsze zagadnienia dotyczące rodzicielstwa zastępczego, a goście i eksperci z różnych środowisk przedstawią pełną perspektywę tego tematu. Goście będą mogli również zadawać nurtujące ich pytania oraz porozmawiać z ekspertami na co dzień pracującymi z dziećmi z pieczy zastępczej.

Program wydarzenia

9:30–10:00 Punkt informacyjny

• Możliwość rozmowy z przedstawicielami Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce i uzyskania informacji na temat rodzicielstwa zastępczego oraz dostępnego wsparcia.

10:00–10:30 Otwarcie konferencji

• Powitanie gości i uczestników, wystąpienia przedstawicieli Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego, projekcja filmu kampanii promującej rodzicielstwo zastępcze „Zmiana zaczyna się od pierwszego kroku TERAZ – w nieidealnym momencie”.

10:30–12:30 I blok konferencyjny – eksperci

• Beata Jędra, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – „Systemowe ujęcie kwestii opieki zastępczej”.
• dr Teresa Jadczak-Szumiło, psycholożka, psychoterapeutka i specjalistka w zakresie traumy dziecięcej – „Rodzic zastępczy – miłość prawdziwa. Jak więź leczy rany wczesnej traumy”.
• Maria Dekert, psycholożka, psychoterapeutka i terapeutka traumy – „Bezpieczne granice, świadoma opieka: rola superwizji w pracy z rodzicami zastępczymi dzieci po traumie”.

12:30–13:00 Przerwa kawowa

13:00–13:15 Występ dzieci

13:15–14:15 II blok konferencyjny – debata „Od wsparcia do niezależności”
Rozmowa o tym, jak skutecznie wspierać dzieci i młodych ludzi w pieczy zastępczej – od zapewnienia bezpieczeństwa i specjalistycznej pomocy po przygotowanie do samodzielnego życia. W debacie udział wezmą:

• Anna Sanicka-Oleszczak – koordynator Centrum Specjalistycznego SOS,
• Łukasz Łagód – doradca programowy, psycholog,
• Amelia Koza – ekspertka przez doświadczenie, dorosła osoba z doświadczeniem pieczy zastępczej,
• Renata Sobieszczańska – wychowawca SOS.

14:15–14:30 Podsumowanie i zakończenie konferencji

Formularz rejestracyjny: Konferencja „Zmiana zaczyna się od pierwszego kroku TERAZ- w nieidealnym momencie”

Panel dyskusyjny Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce w Polsce

Czy standardy ochrony dzieci są ponad politycznymi podziałami? O sytuacji dzieci
i młodzieży z grup wrażliwych.

Każde dziecko powinno korzystać z ochrony swoich praw oraz mieć zapewnione warunki do bezpiecznego rozwoju. W praktyce jednak decyzje legislacyjne, administracyjne i polityczne realnie wpływają na sytuację poszczególnych grup dzieci i młodzieży, zwłaszcza znajdujących się w szczególnie trudnym położeniu.

Jakie konsekwencje niosą wybrane zmiany prawne dla osób z doświadczeniem uchodźstwa oraz ich konsekwencjom dla dzieci? Czy obowiązujące rozwiązania gwarantują równy dostęp do ochrony praw wszystkim małoletnim znajdującym się pod polską jurysdykcją? Jak godzić cele polityki społecznej, migracyjnej i bezpieczeństwa z międzynarodowymi standardami ochrony dzieci?

Moderacja:

Renata Kim – dziennikarka Newsweeka. Pracowała w tygodnikach „Wprost” i „Przekrój”, a wcześniej w „Dzienniku”. Przez kilkanaście lat była związana z różnymi rozgłośniami radiowymi: RMF FM, Trójką i Sekcją Polską BBC.

Panelistki:

1. Karolina Czerwińska – prezeska zarządu Stowarzyszenia Interwencji Prawnej, menadżerka organizacji pozarządowych, od 15 lat związana z sektorem społecznym.
2. Tomasz Wodzyński – dyrektor ds. współpracy międzynarodowej Stowarzyszenia SOS Wioski Dziecięce w Polsce, były dyplomata, menadżer.

• Yuliia Klymenko, współpracująca ze Stowarzyszeniem Patchwork, mama OzN, Ukraina.  
• Sainab Jama – uchodźczyni, która jako osoba nieletnia przeszła granicę polsko-białoruską. Pochodzi z Somalii, obecnie mieszka w Niemczech.

Panel przygotował Tomasz Thun-Janowski

Zależało nam, by na otwarcie spotkania Sainab Jama i Yuliia Klymenko podzieliły się swoimi osobistymi historiami. Ich opowieści sprowadziły nas od razu na ziemię. Sprawiły, że odłożyliśmy na bok teorie i polityczne spory, i mogliśmy zrozumieć, że rozmowa o równym dostępie do praw przez wszystkie dzieci jest rozmową bardzo, bardzo praktyczną i że może od niej zależeć życie.

Sainab opowiadała jak jako 16-letnie i samotne dziecko dostała się z Somalii do Polski, a później do Niemiec. Jak przez kilka tygodni koczowała z nieznanymi sobie ludźmi przy polsko-białoruskiej granicy, jak marzła i czuła głód, jak patrzyła na polską stronę płotu marząc o miejscu do spania i poczuciu bezpieczeństwa. Jak obcy i nieznani jej ludzie decydowali o tym, co się z nią będzie działo. Jak znalazła się sama w polskim lesie. I ile miała szczęścia w tej strasznej sytuacji, że wszystko skończyło się dla niej dobrze i dziś może dzielić się swoim doświadczeniem, by inni nie musieli przechodzić tego, co ona.

Yuliia opowiadała z czym mierzy się w Polsce jako ukraińska mama z niepełnosprawnością. Jakim zadaniom musi podołać na co dzień i co się dzieje, kiedy zdarzy się jej dodatkowy kryzys. Jakie skutki dla jej codziennej troski spowodowała ustawa wygaszeniowa oraz ile znaczy pomoc osobom opiekującym się dziećmi dla ich własnego poczucia bezpieczeństwa i stabilizacji. I jak mimo wielu przeciwności losu pomaga podobnym do siebie osobom z Ukrainy.

To były odważne, piękne, mądre i wzruszające opowieści.

Karolina Czerwińska ze Stowarzyszenia Interwencji Prawnej i Tomasz Wodzyński, reprezentujący nasze Stowarzyszenie dołożyli do tych osobistych historii kontekst prawny i społeczny. Wskazywali negatywne konsekwencje zmian prawnych (m.in. ustawy wygaszającej prawo do azylu, ustawy zezwalającej na detencję osób nieletnich), nastrojów społecznych i politycznych (np. hejterskie groźby kierowane m.in. przeciwko naszej wiosce, do której trafiła dwójka dzieci-uchodźców). Karolina po raz kolejny wskazywała m.in. na pilną potrzebę ratyfikacji III protokołu fakultatywnego do Konwencji Praw Dziecka, a Tomasz dzielił się doświadczeniem z naszej codziennej pracy z dziećmi z doświadczeniem uchodźctwa, która naprawdę niczym nie różni się od pracy z dziećmi polskimi.

Mamy wciąż nieodrobione zobowiązania wobec dzieci. Wszystkich.

Dziękujemy serdecznie Renata Kim za poprowadzenie spotkania z (jak zwykle) dużym wyczuciem i znajomością tematu, ciekawością opinii rozmówczyń oraz naturalną lekkością mimo wagi poruszanych spraw! Mamy nadzieję, że nasza dyskusja w jakimś stopniu przyczyni się do równego dostępu wszystkich dzieci do swoich praw.

Koalicja Organizacji Pozarządowych monitorujących wdrażanie Konwencji o Prawach Dziecka w Polsce, częścią której jest Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce, opublikowała dziś zaktualizowaną ocenę realizacji rekomendacji Komitetu Praw Dziecka ONZ. Jej treść prezentowaliśmy na posiedzeniu sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży. Jednym z obszarów raportu, który jest dla nas szczególnie ważny jest sytuacja dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej.

Wnioski są jednoznaczne: proces odchodzenia od instytucjonalnej pieczy zastępczej w Polsce nadal postępuje zbyt wolno, a rozwój rodzinnych form opieki wymaga zdecydowanych działań państwa.

Koalicja powstała w 2024 roku, aby systematycznie monitorować realizację praw dziecka oraz rekomendacji Komitetu Praw Dziecka ONZ i wskazywać obszary wymagające pilnych działań władz publicznych. Raport jest aktualizacją opracowania opublikowanego w 2025 roku i uwzględnia zmiany legislacyjne, instytucjonalne i społeczne z lat 2025–2026.

Dziecko potrzebuje rodziny, nie instytucji
Pomimo podejmowanych zmian prawnych i organizacyjnych deinstytucjonalizacja pieczy zastępczej w Polsce nadal postępuje w ograniczonym tempie. Około 23 proc. dzieci w pieczy zastępczej przebywa w jej formach instytucjonalnych, a rozwój zawodowych i specjalistycznych rodzin zastępczych pozostaje niewystarczający.

Szczólne obawy budzi umieszczanie w instytucjach najmłodszych dzieci oraz dzieci z niepełnosprawnościami i chorobami przewlekłymi. Problemem pozostaje również liczba dzieci oczekujących na wykonanie orzeczenia sądu o umieszczeniu w pieczy zastępczej.

Z perspektywy praw dziecka konieczne jest wzmacnianie rodzin biologicznych i zapobieganie niepotrzebnym rozdzieleniom, a w sytuacji, gdy dziecko nie może bezpiecznie wychowywać się z rodzicami – zapewnienie mu stabilnej, bezpiecznej i rodzinnej formy opieki.

Potrzebujemy więcej rodzin zastępczych
Raport rekomenduje m.in. opracowanie kompleksowej krajowej strategii deinstytucjonalizacji, rozwój zawodowych rodzin zastępczych, szczególnie tych przygotowanych do opieki nad najmłodszymi dziećmi oraz dziećmi ze szczególnymi potrzebami, a także ogólnopolską kampanię promującą rodzicielstwo zastępcze.

Ważne miejsce zajmuje również ochrona więzi między rodzeństwem. Potrzebne są rozwiązania, które pozwolą na priorytetowe umieszczanie rodzeństw w rodzinnej pieczy zastępczej, przy jednoczesnym poszanowaniu zasady ich nierozdzielania.

System powinien także zapewniać dzieciom odpowiednie wsparcie po powrocie do rodzin biologicznych oraz skutecznie przygotowywać młodych ludzi opuszczających pieczę do samodzielnego życia – m.in. poprzez rozwój mieszkalnictwa wspomaganego i innych form wsparcia.

Potrzebne są konkretne działania państwa
Raport zwraca uwagę na brak spójnego systemu danych dotyczących wszystkich dzieci przebywających poza rodziną oraz potrzebę skuteczniejszego monitorowania procesu deinstytucjonalizacji na poziomie powiatów.

Istotna jest również sytuacja dzieci migranckich i uchodźczych. Każde dziecko pozbawione opieki, niezależnie od obywatelstwa czy statusu migracyjnego, powinno mieć zapewnioną ochronę, odpowiednią formę opieki, stabilne warunki życia oraz dostęp do edukacji, ochrony zdrowia i wsparcia psychologicznego. Dzieci cudzoziemskie bez opieki powinny być kierowane do systemu pieczy zastępczej, a nie do rozwiązań o charakterze detencyjnym.

Deinstytucjonalizacja to nie tylko zmiana przepisów i organizacji systemu. To przede wszystkim zmiana doświadczenia dziecka – z instytucji na rodzinę, z tymczasowości na stabilność, z samej opieki na bezpieczną relację i możliwość rozwoju.

Dlatego rekomendacje raportu powinny stać się impulsem do konkretnych działań: wzmocnienia rodzin biologicznych, rozwoju rodzinnej pieczy zastępczej, zwiększenia dostępności specjalistycznego wsparcia oraz zapewnienia każdemu dziecku prawa do bezpiecznego i pełnego dzieciństwa.

Raport Koalicji. Zalecenia Komitetu Praw Dziecka ONZ.

Pomimo podejmowanych zmian prawnych i organizacyjnych proces deinstytucjonalizacji opieki nad dziećmi postępuje w ograniczonym tempie. Udział dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej od lat utrzymuje się na poziomie około 23%, a rozwój zawodowych i specjalistycznych rodzin zastępczych pozostaje niewystarczający. W czerwcu 2026 roku około 1.530 dzieci oczekiwało na umieszczenie w pieczy zastępczej na podstawie postanowień sądu.

Zastrzeżenia budzi utrzymująca się praktyka umieszczania dzieci poniżej 10 r.ż. oraz dzieci
z niepełnosprawnościami w instytucjonalnych formach opieki, a także znaczna liczba dzieci oczekujących na wykonanie orzeczenia sądu o umieszczeniu w pieczy zastępczej.

Pełna ocena skali instytucjonalizacji pozostaje utrudniona ze względu na brak zintegrowanego systemu danych obejmującego dzieci przebywające poza rodziną w instytucjach podlegających różnym resortom.

Obowiązujące od 2026 r. przepisy dopuszczające umieszczanie małoletnich cudzoziemców bez opieki
w strzeżonych ośrodkach oznaczają poważne obniżenie dotychczasowego standardu ich ochrony.

przewodnicząca Komisji posłanka Monika Rosie

Ministerstwo Sprawiedliwości

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji

Ministerstwo Zdrowia

Ministerstwo Spraw Zagranicznych

Ministerstwo Kultury I Dziedzictwa Narodowego

Ministerstwo Edukacji Narodowej

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

Ministerstwo Sportu I Turystyki

Biuro Pełnomocnika Rządu Do Spraw Osób Niepełnosprawnych

Komenda Główna Policji

Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy

Naukowa Akademicka Siec Komputerowa – Państwowy Instytut Badawczy

Biuro Rzecznika Praw Dziecka

UNICEF Polska,

Komitet Ochrony Praw Dziecka,

Biuro UNICEF ds. Reagowania na Potrzeby Uchodźców w Polsce,

Fundacja NieOdkładalni,

Stowarzyszenie Interwencji Prawnej,

Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce,

Fundacja W Stronę Dialogu,

Fundacja Wspomagania Rozwoju Dzieci Edyty Gruszczyk-Kolczyńskiej,

Fundacja Itaka-Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych,

Naczelna Rada Adwokacka,

Forum STEM 

Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę,

Fundacja Centrum Edukacji Niewidzialna,

Helsińska Fundacja Praw Człowieka,

Międzynarodowa Organizacja do Spraw Migracji (IOM Polska),

Rada Młodzieżowa przy Parlamentarnym Zespole ds. Młodzieży,

Polska Rada Organizacji Młodzieżowych,

Stowarzyszenie Parlament Młodych Rzeczypospolitej Polskiej,