Niewysoka, energiczna blondynka w średnim wieku – patrząc na nią nie powiedziałbyś, że wychowała 19 dzieci. Kilkoro z nich nadal wychowuje.

Można pomyśleć, że Jola trafiła do Stowarzyszenia, bo tak ułożyły się okoliczności, ale być może myśl o pracy z dziećmi od zawsze miała gdzieś z tyłu głowy.

Mieszkała na Pomorzu, miała dwoje rodzeństwa, a gdy pojawiła się możliwość nauki w liceum o profilu pedagogicznym, od razu z niej skorzystała. Oznaczało to konieczność zamieszkania w internacie i powrotów do domu tylko na weekendy, ale Jola czuła, że to kierunek dla niej.

Po skończeniu szkoły pracowała w różnych miejscach, jako opiekunka środowiskowa, na recepcji, przez jakiś czas nawet dorywczo nad morzem. W 2003 roku bezrobocie w Polsce osiągnęło poziom 20,7 procent, najwyższy w III RP. W tym samym roku siostra Joli przyniosła z Urzędu Pracy informację, że SOS Wioski Dziecięce w Polsce poszukują asystenta wychowawcy do pracy w Wiosce SOS.

Asystent to osoba, która wspiera wychowawców i Rodziców SOS w codziennych obowiązkach – pomaga przygotowywać posiłki, zaprowadzać dzieci do szkoły, prowadzić dom. Asystent przejmuje także opiekę nad dziećmi w czasie, gdy Rodzic SOS jest na urlopie lub poza Wioską.

Jola nie zastanawiała się długo przed kontaktem ze Stowarzyszeniem. Nie przerażała jej przeprowadzka w inną część Polski, ale nie myślała też, że kiedyś zostanie Mamą SOS. Jechała do pracy, której potrzebowała i gdzie potrzebowano jej. Jak sama mówi, po prostu taka jest. Jest osobą, która nawet się nie zastanawia, gdy trzeba komuś pomóc.

Przez kilka lat pracowała jako asystentka, na początku dość często jeździła na Pomorze, ale z czasem poznawała coraz więcej ludzi na miejscu, przyzwyczajała się i zapuszczała korzenie. Lubiła swoją pracę i doskonale się w niej sprawdzała, więc gdy jedna z Mam SOS opuszczała wioskę, dyrekcja zaproponowała Joli przejęcie tej roli.

Mimo zdobytego doświadczenia nieco się obawiała nowej roli, stałej opieki nad konkretnymi dziećmi, ale miała świadomość, że nie będzie musiała radzić sobie sama. Bardzo docenia wsparcie innych Mam SOS, administracji, pedagoga i psychologów.

Od 2007 roku Jola pełni rolę Mamy SOS. W tym czasie zawsze miała co najmniej piątkę dzieci pod opieką, a zdarzało się więcej. Jedno z dzieci zostało adoptowane, jedno wróciło do rodziny pochodzenia, część się już usamodzielniła i ciągle przychodziły nowe.

Opieka nad piątką czy siódemką dzieci nie przeszkodziła Joli w skończeniu pięcioletnich studiów w systemie zaocznym, a potem jeszcze studiów podyplomowych. Jest człowiekiem czynu, trochę niespokojnym duchem, dużo podróżuje, a z wypraw przywozi magnesy, które w domku SOS kolekcjonują. Często wraz z dziećmi zajmują się rękodziełem – malują, lepią z gipsu, modeliny, gliny, wycinają z papieru, przygotowują okolicznościowe ozdoby. Na początku tworzyła sama, ale z czasem dołączało do niej coraz więcej dzieci.

Osobom rozważającym pracę jako Rodzic SOS chciałaby przekazać, że to musi być przemyślana decyzja. Dzieci trafiające do wioski zostały już co najmniej raz zawiedzione, więc przed podpisaniem ostatecznej umowy warto mieć pewność. W tej pracy są momenty trudne, ale bywają też naprawdę piękne chwile. Dzieci są różne, z problemami, traumami, ale każde ma potencjał, choć czasem wymaga dużo pracy.

„Gdybym czekała na idealny moment, nie byłoby mnie tutaj. W trakcie tych lat poznałam dużo fajnych osób, znalazłam prawdziwą przyjaciółkę. Cieszę się, że tu trafiłam. Myślę, że to jest to” – mówi Jola na koniec naszej rozmowy. My też się cieszymy, że trafiła do SOS.

Chcesz zostać Rodzicem SOS?

Wejdź na stronę, sprawdź szczegóły i zacznij swoją historię

Energiczna, ciemnowłosa, w średnim wieku, mówi, że jest w swojej wiosce SOS pierwszą osobą, która zdecydowała się na bycie mamą SOS mając swoje dziecko. Pochodzi z Bydgoszczy, w SOS Wioskach Dziecięcych zaczęła pracować 15 lat temu. 

Wioletta, dla znajomych Wiolcia, od dziecka była przyzwyczajona do przebywania w licznym gronie – jej tata miał czternaścioro rodzeństwa, ona była starszą siostrą dwóch braci. Wzrusza się, opowiadając o cieple, które wyniosła z domu, przedwczesnym odejściu babci i ogromnej miłości mamy. 

Córka Wioletty, choć nie miała rodzeństwa, nie była wychowywana jak typowa jedynaczka, po lekcjach szła do świetlicy, skąd na zmianę z mamą odbierali ją dziadkowie. Wiola pracowała, studiowała i zajmowała się dzieckiem. „Nie chciałam, by córka była tylko głaskana. Ważne, żeby potem umiała poradzić sobie w życiu” – mówi. 

To kolega z pracy podsunął jej ulotkę o poszukiwaniu Rodziców SOS, mówiąc że idealnie by pasowała. Na ulotce była mapa z czterema lokalizacjami (Karlino, Siedlce, Biłgoraj, Kraśnik) i adres strony internetowej. Wioletta weszła na stronę stowarzyszenia, poczytała, posprawdzała i zaczęła się zastanawiać czy to dobra droga dla niej. 

Sytuację nieco ułatwiał fakt, że córka Wioletty niedługo miała kończyć szkołę podstawową i wybierać gimnazjum – mogłaby poszukać szkoły blisko Wioski SOS, w której pracowałaby Wiola. Przeanalizowały pod tym kątem położenie każdej z wiosek. Córka Wioli potrzebowała chwili, by przemyśleć ten pomysł. Bardzo ważne było dla niej, by mogły zabrać ze sobą kotkę Tolkę, dachowca który z nimi mieszkał. To było pierwsze pytanie, które później zadała dyrektorowi wioski. 

Był początek maja, wszystko się zieleniło i kwitło, Wioletta pojechała pierwszy raz do wioski i zakochała się w tamtym miejscu. Później przyjechała z córką. Ustalono, że kot też mógłby się wprowadzić, Wiola przeszła rekrutację, poznała pracowników i mieszkańców wioski. Nim zaczęła staż, nadszedł czas wyboru szkoły dla córki. Wybrały taką w okolicy wioski SOS i przeniosły całe swoje życie jeszcze przed podpisaniem umowy o zatrudnienie. To była odważna decyzja, ale Wioletta już wtedy czuła, że to miejsce dla niej. Do dziś uwielbia swoją pracę, realizuje się w niej i sumiennie spełnia rolę mamy SOS. 

Na początku wzięła pod opiekę czwórkę małych dzieci. Rok później jeszcze troje. Spora różnica wieku między nimi, a biologiczną córką Wioli pozwoliła uniknąć zazdrości wśród dzieci. Do dziś, mimo usamodzielnienia najstarszych, mają ze sobą dobry kontakt, a ciocia Wiola jest zawsze gotowa wesprzeć dobrym słowem. 

Zresztą, w tym domu chyba nie da się inaczej. Wioletta bardzo dba o domową, przyjazną i ciepłą atmosferę, dobrze gotuje – bigos z przepisu jej mamy nie ma sobie równych – stara się, by dzieciom, które wychowuje, dom kojarzył się z zapachem świeżego prania i gorącej szarlotki własnego wypieku. Przypuszcza, ze jest jedyną Mamą SOS, która przez 15 lat (od samego początku) pracuje z tą samą asystentką, ciocią Agatą. 

Wykształcenie pedagogiczne, doświadczenie pracy z niepełnosprawnymi dziećmi w domu pomocy społecznej i staż dały Wioli umiejętności, które wykorzystuje obecnie. Pracując z dziećmi w DPS musiała zwracać uwagę na szczegóły, czytać z mowy ciała. W Wiosce SOS to się bardzo przydaje – dzieci przychodzą nieufne, z bagażem doświadczeń, lękiem i traumami. Zaczyna się od cierpliwości, obecności, obserwacji. Dzieci na początku są wycofane, ostrożne i czujne. 

Wioletta jest entuzjastką ruchu i jazdy na rowerze. Teraz, gdy dzieci podrosły, robią razem nawet 20 kilometrów dziennie na rowerach. Aktywność fizyczna pozwala Wioli na „przewietrzenie głowy”, złapanie dystansu i relaks. 

Gdy pytam, co mogłaby przekazać osobom rozważającym zostanie Rodzicem SOS, mówi, że jeśli ma się empatię i lubi dzieci, warto spróbować, sprawdzić. Czasami trzeba jakiegoś bodźca, momentu, by uwierzyć w siebie. Jej zdaniem najważniejsze jest otwarcie na drugiego człowieka. To, czy się nadajesz, sprawdzisz w rekrutacji. Są rozmowy, jest staż, jeden dzień lepszy, drugi gorszy. Praca z człowiekiem, z dzieckiem jest nieprzewidywalna. „Nie ma szablonu, który można by przyłożyć. Każde dziecko jest taką kłódką, do której trzeba znaleźć odpowiedni kluczyk”. Ważny jest zespół wsparcia, asystent i specjaliści– to ogromnie ułatwia pracę. Staż to świetny czas na sprawdzenie się, poznanie warunków, zasad. Nikt nie jest rzucany od razu na głęboką wodę. W opiece nad dziećmi ważne jest opanowanie, empatia, budowanie zaufania, umiejętność słuchania, stałość, przewidywalność. Chaos niczemu nie służy. Jak mawiał jej dziadek, podejmujmy decyzje w dzień, bo dzień jest mądrzejszy od nocy. 

„Gdybym czekała na idealny moment, to… 

On by nigdy nie nastąpił. Zawsze byłby nie ten czas i nie ta pora”.

Chcesz zostać Rodzicem SOS?

Wejdź na stronę, sprawdź szczegóły i zacznij swoją historię

Polski system pieczy zastępczej znalazł się w stanie głębokiego kryzysu. Skala problemu rośnie szybciej niż zdolność systemu do reagowania. Dziś już 1 na 100 dzieci w Polsce przebywa w pieczy zastępczej. Jednocześnie blisko 1900 dzieci – mimo orzeczenia sądu – czeka na miejsce, które zapewni im bezpieczeństwo. To oznacza, że setki dzieci pozostają w rodzinach biologicznych, które nie są dla nich bezpieczne i nie zaspokajają ich podstawowych potrzeb. Kolejne 1500 chorych dzieci mieszka w placówkach typu DPS czy ZOL i nikt nie szuka dla nich rodziny. A w 2024 r. 1 na 300 noworodków został opuszczony przez rodziców. To nie jest prognoza. To rzeczywistość. Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce i Fundacja Gajusz łączą siły, by wspólnym, eksperckim głosem mówić o kryzysie rodzicielstwa.

Kryzys, którego nie widać od razu

To, co widzimy obecnie w pieczy zastępczej, jest efektem procesów, które zaczynają się znacznie wcześniej. Kryzys nie nastaje w momencie odebrania dziecka z rodziny. Zaczyna się wtedy, gdy rodzina przestaje sobie radzić, a wsparcie nie pojawia się na czas albo nie jest wystarczające. – System wciąż w zbyt dużym stopniu działa reaktywnie. Pomoc uruchamiana jest w momencie eskalacji problemów, a nie na etapie, kiedy można jeszcze skutecznie wzmocnić rodzinę i zapobiec rozdzieleniu. W efekcie co roku tysiące dzieci trafiają do pieczy zastępczej, a tylko część z nich wraca do rodzin biologicznych. To pokazuje, że system nie zatrzymuje kryzysów – przejmuje ich konsekwencje. – tłumaczy Aleksandra Granada, Dyrektorka Krajowa w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce.

Przeciążony system nie jest w stanie odpowiedzieć na potrzeby dzieci

Gdy dzieci trafiają do pieczy, trafiają do systemu, który sam mierzy się z poważnymi ograniczeniami. W wielu częściach kraju brakuje miejsc w rodzinnej pieczy zastępczej, powiaty mają trudności z realizacją orzeczeń sądowych, opiekunowie są przeciążeni, a liczba nowych kandydatów na rodziców maleje.
– System coraz częściej działa pod presją dostępności. Decyzje o umieszczeniu dziecka zapadają nie w oparciu o jego indywidualne potrzeby, lecz o to, gdzie akurat jest miejsce. To fundamentalna zmiana logiki działania systemu – z „co jest najlepsze dla dziecka” na „co jest możliwe w danym momencie” – mówi Aleksandra Granada.

Są też dzieci, dla których nikt już domu nie szuka. Zniknęły z systemu pieczy zastępczej, bo umieszczono je w domach pomocy społecznej czy w zakładach leczniczych. To dzieci chore, dodatkowo cierpiące z powodu samotności. – Nawet najlepsza placówka nie jest w stanie zapewnić indywidualnej opieki. Dzieckiem zajmuje się wielu dorosłych, ale żaden z nich nie jest tym jedynym. Nie ma zatem możliwości zbudowania prawdziwych, rodzinnych więzi. Chore dzieci potrzebują tego tak samo jak zdrowe, a może nawet bardziej. Tylko specjalistyczna zawodowa rodzina zastępcza stanowi szansę na dom i miłość. A kandydatów do takiej roli dramatycznie brakuje. Dlatego około 1500 dzieci, w tym małych, mieszka w instytucjach, które nie są do tego przystosowane – mówi Tisa Żawrocka-Kwiatkowska, prezes Fundacji Gajusz.

Relacja jako warunek rozwoju

W tej sytuacji kluczowe jest przypomnienie podstawowej rzeczy: dziecko rozwija się w relacji. Nie w systemie. Nie w procedurze. W codziennym doświadczeniu bycia z drugim człowiekiem – w stabilności, przewidywalności i uważności. To właśnie relacja pozwala odbudować poczucie bezpieczeństwa, które zostało naruszone. To ona daje dziecku szansę na rozwój i zmianę. Dlatego rozbudowa rodzinnych form pieczy zastępczej nie jest jedną z opcji systemu. Jest jego fundamentem.

Rodzinność jako realna odpowiedź

Model rodzinnych form opieki, rozwijany m.in. przez SOS Wioski Dziecięce w Polsce, odpowiada na tę potrzebę w sposób systemowy. – Dzieci wychowują się w małych, rodzinnych domach, w których mają stałych opiekunów – rodziców SOS. To osoby, które są z dziećmi na co dzień, budują relację, towarzyszą im w rozwoju, ale jednocześnie nie są pozostawione same sobie. Za nimi stoi system wsparcia: psychologowie, pedagodzy, zespoły specjalistów. – komentuje Aleksandra Sikorska, psycholożka i doradczyni programowa w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce. – To połączenie stabilnej relacji i profesjonalnego wsparcia jest dziś jednym z najbardziej skutecznych modeli pracy z dzieckiem – dodaje Aleksandra Sikorska.

Zmiany systemowe to krok w dobrą stronę – ale nie wystarczą

Procedowana właśnie nowelizacja ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej wyraźnie wskazuje kierunek: większy nacisk na profilaktykę, rozwój pieczy rodzinnej, poprawę warunków pracy opiekunów. To ważna i potrzebna zmiana. Ale sama zmiana przepisów nie rozwiąże problemu, jeśli nie będzie osób gotowych przyjąć dzieci do swoich domów. System może tworzyć ramy. Ale to ludzie tworzą rzeczywistość dziecka.

Brakuje przede wszystkim ludzi

Obecnie największym wyzwaniem systemu pieczy zastępczej jest brak osób, które podejmą się roli rodziców zastępczych. – To powoduje, że dzieci czekają na miejsce, system działa na granicy wydolności, rośnie ryzyko niedopasowania formy opieki do potrzeb dziecka. Bez nowych rodzin nawet najlepiej zaprojektowany system nie będzie w stanie funkcjonować. – komentuje Aleksandra Sikorska.

Dane pokazują, że mamy do czynienia z kryzysem rodzicielstwa. Aż 1 na 300 urodzonych w 2024 r. dzieci nie wróciło ze szpitala do domu, zostały opuszczone.  – Tak źle jeszcze nie było. Zbieramy dane od 2007 roku. Bywały lata lepsze i gorsze, ale to, co zadziało się w 2024 r. po prostu poraża. Liczba narodzonych dzieci spadła rok do roku o 20 000, a opuszczeń noworodków było 859. To o 17% więcej niż w roku poprzednim, proporcjonalnie do ogólnej liczby narodzin tak źle jeszcze nie było. Alarmujące są też sygnały o spadku liczby kandydatów na rodziców adopcyjnych. Stąd przykra konkluzja – coraz mniej dzieci ma szanse na nowy dom, a jeśli są chore, to właściwie brak na to nadziei. Dlatego promowanie idei rodzicielstwa zastępczego jeszcze nigdy dotąd nie było tak kluczowe – podsumowuje Aleksandra Marciniak z Fundacji Gajusz.

Kampania w odpowiedzi na kryzys

Właśnie dlatego SOS Wioski Dziecięce w Polsce oraz Fundacja Gajusz przeprowadzą w maju wspólną kampanię rekrutacyjną. Jej celem jest nie tylko znalezienie nowych rodziców, ale także pokazanie, że rodzicielstwo zastępcze jest realną i potrzebną drogą odpowiedzi na jeden z najpoważniejszych kryzysów społecznych. To zaproszenie do podjęcia decyzji o byciu dla dziecka – nie idealnym, ale obecnym, uważnym i gotowym. System pieczy zastępczej znajduje się dziś w decydującym momencie. Może stać się systemem opartym na relacji i rodzinności. Może też pozostać systemem, który reaguje na kryzysy, ale nie jest w stanie im zapobiegać. – To, która z tych dróg zostanie wybrana, zależy nie tylko od zmian systemowych. Zależy od ludzi. Jeśli możesz stworzyć dziecku dom – to jest ten moment. Dzieci już czekają. Nie na system. Na człowieka. – mówi Aleksandra Granada, Dyrektorka Krajowa w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce.

Jeśli myślisz o rodzicielstwie zastępczym, zacznij od kontaktu z SOS Wioskami Dziecięcymi – teraz, w nieidealnym momencie. Rozmowa do niczego cię nie zobowiązuje, a może odpowiedzieć na nurtujące pytania i wątpliwości. Odwiedź stronę rodzicesos.org i skontaktuj się z nami pod adresem: rodzice@sos-wd.org. Pamiętaj, że w Wiosce SOS jest cały zespół specjalistów, który wspiera rodziców SOS i dzieci. Nie bój się, wszystkiego cię nauczymy, zostaniesz przeszkolona/y i będziesz mieć czas, by podjąć przemyślaną decyzję. Czekamy na ciebie!

W Fundacji Gajusz na nowy dom czeka aż czworo maluchów. Półroczna Maja, której rozwój utrudnia FAS (alkoholowy zespół płodowy), 4,5-letnia Jagódka, która urodziła się z chorobą neurologiczną, 9-miesięczna Zuzia, która zmaga się z chorobą metaboliczną oraz 9-miesięczny Pawełek, który już w trakcie życia płodowego doświadczył wielu trudów. Osoby, które chciałyby stworzyć dom dla chorego dziecka, proszone są o wiadomość na adres: rodzinazastepcza@gajusz.org.pl i podanie numeru telefonu.

***

Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce od 1984 roku pomaga dzieciom porzuconym, opuszczonym, zagrożonym utratą opieki rodziców. W Polsce działają 4 Wioski SOS, gdzie dzieci pozbawione opieki rodziców biologicznych znajdują ciepły, kochający dom. Jednocześnie stowarzyszenie rozwija działania profilaktyczne w ramach Programu „SOS Rodzinie”, którego celem jest ochrona przed utratą rodziców i zapewnienie kompleksowego wsparcia rodzinom w kryzysie. W ciągu całego roku 2025 z pomocy Programów SOS Wiosek Dziecięcych skorzystało 2 451 dzieci i dorosłych, w tym 1 663 dzieci i młodzieży, z czego 386 w opiece zastępczej i programach młodzieżowych, a 1 277 w Programach Umacniania Rodziny „SOS Rodzinie”.

Fundacja Gajusz od 1998 r. wspiera dzieci chore, opuszczone i okrutnie doświadczone przez los. Pierwszym dużym krokiem w kierunku dzieci wychowujących się poza rodziną biologiczną było założenie  Interwencyjnego Ośrodka Preadopcyjnego Tuli Luli. Od tamtej pory pod opieką jednostki było ponad 200 dzieci. Żadne nie trafiło do domu dziecka, bo gdy brak kandydatów na rodzinę adopcyjną, Fundacja Gajusz szuka rodzin zastępczych. W 2018 r. powstało Centrum Terapii i Pomocy Dziecku i Jego Rodzinie CUKINIA, w którym wsparcie znajdują dzieci wychowujące się w domach dziecka i rodzinach zastępczych oraz dorośli za nie odpowiedzialni. Fundacja prowadzi także kampanię „Leczymy Dzieci Rodziną”, której celem jest znajdowanie rodzin zastępczych dla dzieci chorych. Na koncie ma już ponad 40 takich małych-wielkich cudów.

Świetlice środowiskowe w Domanicach i Woli Wodyńskiej prowadzane przez SOS Wioski Dziecięce w Polsce otrzymały wsparcie samorządów Gminy Dominice oraz Gminy Wodynie na realizację zadań publicznych. Dzięki przyznanym środkom możliwe będzie dalsze prowadzenie działań skierowanych do dzieci i młodzieży z regionu. To właśnie tutaj młodzi mieszkańcy mogą bezpiecznie spędzać czas po lekcjach, rozwijać swoje zainteresowania i budować relacje z rówieśnikami.

Miejsca te od lat pełnią ważną rolę w lokalnej społeczności. Dzieci mogą liczyć na pomoc w odrabianiu lekcji, zajęcia rozwijające zainteresowania, warsztaty tematyczne oraz działania integracyjne i profilaktyczne.

„Świetlice środowiskowe to dla wielu dzieci miejsce, w którym mogą rozwijać swoje pasje, odrabiać lekcje, spędzać czas z rówieśnikami i czuć się bezpiecznie. Dzięki wsparciu gminy, możemy tworzyć przestrzeń, która wspiera dzieci w codziennym rozwoju i daje im poczucie stabilności” – mówi Mariola Pisarzak, koordynatorka świetlic SOS w Wodyniach i Domanicach.

Wsparcie gmin na działania świetlic

Środki przekazane przez samorządy pozwalają realizować konkretne zadania na rzecz dzieci i rodzin z regionu. W Gmina Wodynie realizowane jest zadanie publiczne „Radość”, zlecone przez wójta gminy Wojciecha Klepackiego. Projekt prowadzony jest od 2 stycznia do 31 grudnia 2026 roku i jest współfinansowany przez Urząd Gminy Wodynie kwotą 20 tys. zł. W ramach zadania prowadzone są dwie świetlice wsparcia dziennego w formie opiekuńczej. Ich celem jest organizowanie czasu wolnego dzieci i młodzieży z grup ryzyka oraz działania profilaktyczne przeciwdziałające uzależnieniom i innym problemom społecznym, zgodnie z założeniami Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych w gminie.

Z kolei w Gmina Domanice realizowane jest zadanie publiczne „Promyk”, zlecone przez wójta gminy Tomasza Misztę. Projekt trwa od 1 stycznia do 31 grudnia 2026 roku i jest współfinansowany przez Urząd Gminy Domanice kwotą 19 500 zł. Jego celem jest wsparcie rodzin i osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej oraz wyrównywanie ich szans poprzez prowadzenie świetlicy wsparcia dziennego w formie opiekuńczej dla dzieci i młodzieży mieszkających na terenie gminy.

SOS Rodzinie

Działalność świetlic wpisuje się w program „SOS Rodzinie”, który skierowany jest przede wszystkim do rodzin, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb dzieci. To właśnie najmłodsi uczestniczą w zajęciach organizowanych w świetlicach, gdzie mogą liczyć na pomoc w nauce, wsparcie specjalistów oraz możliwość rozwijania swoich zainteresowań. Ważną częścią naszej pracy jest także współpraca z rodzicami. Wspieramy ich w budowaniu relacji z dziećmi, dostrzeganiu ich mocnych stron oraz w uważnym reagowaniu na pojawiające się trudności. Poprzez codzienną pracę wychowawców i specjalistów dzieci uczą się współpracy, odpowiedzialności i budowania relacji z innymi. Placówki pomagają wyrównywać szanse edukacyjne oraz wzmacniają kompetencje społeczne najmłodszych mieszkańców gmin.

Każdy może pomóc

Obecnie trwa okres rozliczeń podatkowych, dlatego każdy może w prosty sposób wesprzeć działania na rzecz dzieci. Przekazując 1,5% podatku na rzecz SOS Wioski Dziecięce w Polsce, można pomóc w dbaniu o zdrowie psychiczne naszych podopiecznych, dalszym funkcjonowaniu świetlic środowiskowych oraz rozwijaniu programów wsparcia dla dzieci i rodzin w regionie.

***

Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce od 1984 roku pomaga dzieciom porzuconym, opuszczonym, zagrożonym utratą opieki rodziców. W Polsce działają 4 Wioski SOS, gdzie dzieci pozbawione opieki rodziców biologicznych znajdują ciepły, kochający dom. Jednocześnie stowarzyszenie rozwija działania profilaktyczne w ramach Programu „SOS Rodzinie”, którego celem jest ochrona przed utratą rodziców i zapewnienie kompleksowego wsparcia rodzinom w kryzysie.

Przez cały 2024 rok z pomocy Programów SOS skorzystało 2 489 polskich beneficjentów, w tym 1663 dzieci i młodzieży – 399 w opiece zastępczej oraz 1264 w Programie „SOS Rodzinie”. Oprócz tego, stowarzyszenie pomogło niemal 6 tysiącom osób w Kamerunie i Zimbabwe oraz rozpoczęło pomoc w Tanzanii, a 1436 ukraińskich uchodźców wojennych – głównie dzieci z pieczy zastępczej i ich opiekunowie – otrzymało pomoc terapeutyczną, psychologiczną i wsparcie niezbędne do życia w nowych realiach.

Wraz z przedłużającą się wojną i spadkiem społecznego entuzjazmu wobec pomagania uchodźcom rosną potrzeby terapeutyczne dzieci z traumatycznymi doświadczeniami wojny i innymi trudnościami wymagającymi specjalistycznej pomocy. SOS Wioski Dziecięce nie tylko kontynuują pomoc, ale w 2026 roku planują rozwój programów terapeutycznych i uruchomienie w kraju nowych Centrów Specjalistycznych SOS.

Nastroje społeczne się zmieniają, potrzeby dzieci nie maleją

Sytuacja geopolityczna w 2026 roku pozostaje dynamiczna i wiąże się z licznymi wyzwaniami. W przestrzeni publicznej regularnie pojawiają się informacje dotyczące zagrożeń międzynarodowych, konfliktów zbrojnych oraz zjawiska dezinformacji, które wpływają na odbiór rzeczywistości społecznej. W takich warunkach szczególnego znaczenia nabierają działania oparte na solidarności społecznej oraz wsparciu osób najbardziej narażonych na skutki kryzysów, przede wszystkim dzieci. Jednocześnie badania pokazują, że spada społeczne zainteresowanie udzielaniem pomocy uchodźcom, co sprawia, że wsparcie organizacji pozarządowych staje się jeszcze bardziej istotne.

Fakty i mity – dlaczego wzrasta niechęć do osób z Ukrainy?

Najnowszy raport „Polacy o Ukrainie i stosunkach polsko-ukraińskich 2025” pokazuje, że negatywny stosunek do Ukraińców przejawia 35% Polaków. Rosnącą niechęć potwierdza najnowsze badanie CBOS-u, według którego od połowy 2023 roku Polacy coraz mniej chętnie patrzą na przyjmowanie uchodźców z Ukrainy. Z jednej strony wynika to z czasu trwania konfliktu, którego szanse na szybkie i pomyślne zakończenie dalej są niepewne. Z drugiej strony, wokół Ukraińców powstało wiele szkodliwych narracji i mitów.

Jednym z powtarzalnych mitów jest zbyt duża pomoc państwa wobec uchodźców i rzekome życie na koszt podatników – z raportu Delloite wynika, że 80% dochodów gospodarstw domowych uchodźców pochodziło z ich własnych zarobków. Dla porównania, w podobnym okresie wśród Polaków odsetek ten wynosił 68%.

Obraz obecnych napięć w stosunkach polsko-ukraińskich jest bardzo złożony – wpływają na niego również m.in. polaryzacja polskiej sceny politycznej, napięcia kulturowe i historyczne, rosyjska dezinformacja, presja na rynku pracy, problemy mieszkaniowe czy obawy o dostęp do usług medycznych czy edukacyjnych – wymienia Tomasz Wodzyński, dyrektor działu współpracy międzynarodowej w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce.

Dzieci z pieczy zastępczej – podwójne ofiary wojny

Niezależnie od zmieniających się nastrojów społecznych, ukraińskie dzieci, które znalazły schronienie w Polsce pozostają szczególnie wrażliwą grupą, która potrzebuje naszej uwagi, troski i stabilnego wsparcia. To często najmłodsi, którzy doświadczyli wojny, przymusowej ucieczki i nagłej utraty poczucia bezpieczeństwa — doświadczeń zbyt trudnych jak na ich wiek.

Od początku pełnoskalowej wojny w 2022 roku SOS Wioski Dziecięce towarzyszą tym dzieciom, oferując im nie tylko pomoc materialną, ale także obecność, zrozumienie i długofalowe wsparcie. Trauma związana z wojną i zmianą miejsca życia może wpływać na ich rozwój przez wiele lat, dlatego tak ważne jest, by nie zostawiać ich samych i konsekwentnie budować wokół nich bezpieczne, wspierające środowisko.

To dzieci, które często jeszcze przed wojną musiały mierzyć się z dramatyczną sytuacją, np. rozdzielenia od swoich biologicznych rodzin. Znamy ich historie, wiemy, jak im pomóc i dostosowujemy tę pomoc do zmieniających się potrzeb – W pierwszym etapie kluczowa była pomoc materialna i stabilizacja. Dzisiaj skupiamy się na działaniach z obszaru zdrowia psychospołecznego i wsparcia psychologicznego oraz różnych działaniach o charakterze terapeutycznym, rozszerzając ich ofertę w ramach powstałych w 2022 i 2023 roku Centrów Specjalistycznych SOS w Laskach i Krakowie oraz innych działań tj. turnusy terapeutyczno-wypoczynkowe dla ukraińskich dzieci, które straciły na froncie ojca czy Programu Medycznego dofinansowującego pomoc lekarską. Do tego potrzeba jednak dużych środków – wyjaśnia Tomasz Wodzyński, dyrektor działu współpracy międzynarodowej w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce.

W 2025 roku wsparcie Stowarzyszenia dotarło do 1073 osób. Od początku wojny SOS Wioski Dziecięce pomogły 7708 osobom z Ukrainy, z czego ponad 75% stanowiły dzieci. 

Stała systemowa pomoc

Potrzeby dzieci i młodzieży trafiającej do Centrów Specjalistycznych SOS są różne, a ich trudności i deficyty w rozwoju mają różne podłoże – do każdego należy podejść indywidualnie podczas diagnozy i terapii. W Centrach SOS mamy do dyspozycji zespół specjalistów – to doświadczeni psychologowie dziecięcy i diagności, psychoterapeuci, logopedzi, terapeuci integracji sensorycznej, fizjoterapeuci, pedagodzy, którzy potrafią pracować z dziećmi po traumatycznych doświadczeniach wojennych, ze stanami lękowymi i depresyjnymi, z problemami adaptacyjnymi, z zaburzeniami rozwojowymi, z niepełnosprawnością oraz innymi trudnościami, z którymi mierzą się nasi beneficjenci z Ukrainy – wymienia Justyna Kalita, Kierowniczka ds. Rozwoju Centrów Specjalistycznych SOS. 

Nasz model działania to dobrze zaplanowana ścieżka wielospecjalistycznej pomocy, która wymaga sporych zasobów, ale skutecznie pomaga w codziennym funkcjonowaniu dzieciom, nastolatkom i ich opiekunom – dodaje.

Centra SOS w Laskach i Krakowie w 2025 r. zapewniły dzieciom i młodzieży wsparcie w zakresie wielospecjalistycznej diagnozy, terapii psychologicznej i logopedycznej, terapii integracji sensorycznej oraz fizjoterapii, psychoterapii, konsultacji z psychiatrą i neurologiem. W II kwartale 2026 r. Stowarzyszenie planuje uruchomić Centrum Specjalistyczne w Warszawie, które zostanie przeniesione z Lasek. Łącznie Stowarzyszenie prowadzi już 5 Centrów Specjalistycznych SOS.

W kraju i za granicą

Na koniec 2025 roku w programach SOS w Biłgoraju, Karlinie, Kraśniku, Siedlcach oraz specjalnie utworzonym przez Stowarzyszenie Domu dla Dzieci z ukraińskiej pieczy zastępczej w Lublinie nadal przebywało 67 dzieci oraz 20 opiekunów. W trakcie całego 2025 roku w wioskach gościło łącznie 101 osób z Ukrainy, w tym blisko 80 dzieci, które otrzymywały od Stowarzyszenia bezpłatne zakwaterowanie, wyżywienie, pełne wsparcie materialne oraz pomoc specjalistyczną.

W 2025 roku SOS Wioski Dziecięce przeprowadziły wspólny projekt z SOS Ukraina w Iwano-Frankiwsku w zachodniej Ukrainie polegający na bezpośredniej wymianie doświadczeń specjalistów pracujących z dziećmi ukraińskimi w Polsce i w Ukrainie.

W wydarzeniu uczestniczyły ekspertki — psycholożki i terapeutki z Centrów Specjalistycznych SOS w Laskach i Krakowie — a także przedstawicielki podobnych ośrodków we Lwowie i Iwano-Frankiwsku. Spotkanie stanowiło istotny etap w rozwijaniu trwałej, transgranicznej współpracy oraz wypracowywaniu wspólnych standardów wsparcia dla dzieci dotkniętych skutkami wojny.

Realizacja wspólnych projektów z SOS Ukraina jest dla Stowarzyszenia strategicznym priorytetem od 2022 roku. Jest to przemyślany, długofalowy kierunek działań, kluczowy dla zapewnienia spójnej, wysokiej jakości pomocy oraz budowania systemowych rozwiązań odpowiadających na potrzeby dzieci i ich opiekunów.

Kontynuacją tej strategii będzie projekt zaplanowany na 2026 rok, realizowany we współpracy z SOS Dania. Inicjatywa zakłada finansowanie kompleksowego programu wzmacniania odporności psychicznej i społecznej dzieci z pieczy zastępczej oraz ich rodzin we Lwowie i regionie lwowskim — obszarach również dotkniętych konsekwencjami trwającego konfliktu zbrojnego, w tym zwłaszcza masową migracją wewnętrzną. Projekt zostanie wdrożony przez SOS Ukraina i będzie odpowiedzią na rosnące potrzeby dzieci, które doświadczyły traumy wojennej, przymusowych migracji oraz rozpadu struktur rodzinnych.

Jak pomóc?

Pomoc dzieciom z doświadczeniem wojny wciąż wymaga finansowego wsparcia – zarówno na codzienne potrzeby, jak i na długofalowe programy terapeutyczne. Każda wpłata pozwala nam zapewnić opiekę, zakwaterowanie, wyżywienie i wsparcie specjalistyczne dla dzieci z Ukrainy.

Darowiznę na dalszą pomoc ukraińskim podopiecznym SOS można przekazać poprze zbiórkę na stronie https://www.siepomaga.pl/sos-dla-dzieci-ukrainy

Nawet jeśli wojna się zakończy, skutki psychiczne dla tych dzieci pozostaną na lata. Dlatego będziemy je wspierać tak długo, jak będzie to potrzebne. Dzieci nigdy nie powinny być ofiarami decyzji dorosłych i konfliktów zbrojnych.