Ostatnie, tragiczne wydarzenia w szkołach na Mazowszu budzą zrozumiały lęk i niepokój dzieci, rodziców, nauczycieli oraz całych społeczności. W ciągu ostatnich dni doszło do poważnych aktów przemocy, a służby podejmują działania mające zwiększyć bezpieczeństwo w rejonie szkół i zweryfikować pojawiające się informacje o możliwych kolejnych zagrożeniach.
W takiej sytuacji szczególnie ważne jest, aby nie dokładać dzieciom kolejnego źródła lęku.
– Potrzebujemy spokoju, rzetelnych, jednoznacznych informacji i odpowiedzialnej obecności dorosłych. Nie potrzebujemy krzykliwych tytułów, szybkich ocen i podgrzewania nastrojów. Czasem internetowe fora pełne są emocjonalnych komentarzy. Pamiętajmy, żeby weryfikować źródła informacji, które staną się podstawą naszego działania. – mówi Łukasz Łagód, psycholog i doradca programowy w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce. I jak dodaje – Pragniemy zwrócić uwagę na dwa obszary, które mają fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa dzieci: skuteczną politykę ochrony dziecka oraz wczesne rozpoznawanie sygnałów kryzysu i reagowanie na nie.
Bezpieczeństwo to nie tylko procedury. To także codzienna uważność
Bezpieczeństwo dziecka zaczyna się dużo wcześniej niż w momencie bezpośredniego zagrożenia. Zanim dochodzi do zachowania agresywnego, kryzysu czy przemocy, często przez dłuższy czas narastają trudne emocje, poczucie bezradności, osamotnienia, odrzucenia, złości czy niezaspokojone potrzeby.
Nie możemy też upraszczać przemocy ani przypisywać jej jednej przyczyny
– Możemy natomiast i powinniśmy uważniej przyglądać się sygnałom, które mogą świadczyć o tym, że dziecko lub nastolatek nie radzi sobie z trudną sytuacją i potrzebuje pomocy. Dlatego tak ważne jest, aby młodzi ludzie mieli wokół siebie dorosłych, z którymi mogą rozmawiać. Takich, którzy nie tylko pytają „co się stało?”, ale przede wszystkim potrafią wysłuchać, potraktować poważnie i pomóc znaleźć rozwiązanie. – mówi Aleksandra Sikorska, psycholożka i doradczyni programowa w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce.
Dziecko powinno wiedzieć, że może powiedzieć o swoim lęku, złości, konflikcie, poczuciu krzywdy czy niepokojącej sytuacji i że dorosły nie zbagatelizuje jego słów.
Każdy niepokojący sygnał ma znaczenie
Polityka Ochrony Dziecka SOS Wiosek Dziecięcych opiera się na zasadzie, że każda sytuacja, w której bezpieczeństwo dziecka może być zagrożone, powinna zostać zgłoszona i odpowiednio oceniona. W organizacji funkcjonują mechanizmy raportowania i reagowania, a pracownicy są szkoleni w zakresie rozpoznawania zagrożeń i ochrony dzieci.
– To podejście jest ważne także w szkołach i innych miejscach, w których dzieci spędzają czas. Jeśli nie wiecie, gdzie zwrócić się z zauważoną niepokojącą sytuacją rozważcie kontakt z organizacją pozarządową lub instytucją pracującą z dziećmi lub ze służbami. – komentuje Łukasz Łagód.
Nie czekajmy, aż mały sygnał stanie się dużym problemem
Niepokojąca wypowiedź, groźba, nagła i wyraźna zmiana zachowania, sygnał od rówieśnika, informacja o przemocy czy treść pojawiająca się w internecie — żadnego z tych sygnałów nie należy automatycznie uznawać za „żart”, „szukanie uwagi” czy „typowe zachowanie nastolatka”.
Nie oznacza to, że każdy sygnał oznacza realne zagrożenie. Oznacza natomiast, że każdy sygnał powinien zostać potraktowany poważnie i przekazany osobom, które mają kompetencje, aby go właściwie ocenić i zdecydować o dalszym działaniu.
Rolą dorosłego jest zachować spokój, ale nie obojętność
W obliczu zagrożenia dzieci bardzo często patrzą na dorosłych i szukają w nich odpowiedzi na podstawowe pytanie: „Czy jestem bezpieczny?”. Dlatego dorosły powinien reagować spokojnie, opanowanie i z powagą. Nie podsycać paniki, nie rozpowszechniać niesprawdzonych informacji, ale też nie podważać obaw i sygnałów zgłaszanych przez dzieci.
- Warto powiedzieć: „Dobrze, że mi o tym powiedziałeś”, zamiast: „Na pewno przesadzasz”.
- Warto zapytać: „Co sprawiło, że poczułeś się zaniepokojony?”, zamiast od razu oceniać.
I przede wszystkim — warto działać zgodnie z obowiązującymi procedurami, a nie samodzielnie rozstrzygać, czy zgłoszenie jest „wystarczająco poważne”. To właśnie temu służą polityki ochrony dziecka: żeby odpowiedzialność za ocenę sytuacji nie spoczywała wyłącznie na jednym dorosłym i żeby reakcja była adekwatna, przewidywalna i oparta na dobru dziecka.
Rozmowa jest elementem bezpieczeństwa
– W obecnej sytuacji szczególnie potrzebujemy rozmowy z dziećmi — adekwatnej do ich wieku i poziomu rozwoju. Nie chodzi o to, by szczegółowo relacjonować im każde dramatyczne wydarzenie ani narażać je na nadmiar obrazów i informacji. Chodzi o stworzenie przestrzeni, w której mogą powiedzieć, czego się boją, co usłyszały od rówieśników, co zobaczyły w internecie i co budzi ich niepokój. – mówi Aleksandra Sikorska.
Dziecko, które wie, że dorosły go wysłucha i zareaguje, ma większą szansę powiedzieć o problemie zanim ten problem eskaluje
– Dlatego zachęcamy rodziców, nauczycieli, wychowawców i wszystkich dorosłych pracujących z dziećmi do uważności, rozmowy i korzystania z istniejących mechanizmów ochrony dziecka. Nie możemy przewidzieć każdego zagrożenia. Możemy jednak budować środowisko, w którym dzieci nie pozostają same ze swoim lękiem, kryzysem czy doświadczeniem przemocy. Za reakcję na sytuację zagrożenia odpowiadają przede wszystkim dorośli. – dodaje Łukasz Łagód.
Szczególnie teraz — kiedy dociera do nas bardzo dużo niepokojących informacji — potrzebujemy odpowiedzialności, spokoju i współpracy dorosłych. Dzieci potrzebują dziś przede wszystkim poczucia, że są słyszane, traktowane poważnie i że dorośli wiedzą, jak je chronić.
Informacje o Polityce Ochrony Dziecka obowiązującej w Stowarzyszeniu SOS Wioski Dziecięce w Polsce znajdziecie tu: https://wioskisos.org/co-robimy/polityka-ochrony-dziecka/
*****
Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce od 1984 roku pomaga dzieciom porzuconym, opuszczonym, zagrożonym utratą opieki rodziców. W Polsce działają 4 Wioski SOS, gdzie dzieci pozbawione opieki rodziców biologicznych znajdują ciepły, kochający dom. Jednocześnie stowarzyszenie rozwija działania profilaktyczne w ramach Programu „SOS Rodzinie”, którego celem jest ochrona przed utratą rodziców i zapewnienie kompleksowego wsparcia rodzinom w kryzysie. W ciągu całego roku 2025 z pomocy Programów SOS Wiosek Dziecięcych skorzystało 2 451 dzieci i dorosłych, w tym 1 663 dzieci i młodzieży, z czego 386 w opiece zastępczej i programach młodzieżowych, a 1 277 w Programach Umacniania Rodziny „SOS Rodzinie”.
