Koalicja Organizacji Pozarządowych monitorujących wdrażanie Konwencji o Prawach Dziecka w Polsce, częścią której jest Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce, opublikowała dziś zaktualizowaną ocenę realizacji rekomendacji Komitetu Praw Dziecka ONZ. Jej treść prezentowaliśmy na posiedzeniu sejmowej Komisji ds. Dzieci i Młodzieży. Jednym z obszarów raportu, który jest dla nas szczególnie ważny jest sytuacja dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej.
Wnioski są jednoznaczne: proces odchodzenia od instytucjonalnej pieczy zastępczej w Polsce nadal postępuje zbyt wolno, a rozwój rodzinnych form opieki wymaga zdecydowanych działań państwa.
Koalicja powstała w 2024 roku, aby systematycznie monitorować realizację praw dziecka oraz rekomendacji Komitetu Praw Dziecka ONZ i wskazywać obszary wymagające pilnych działań władz publicznych. Raport jest aktualizacją opracowania opublikowanego w 2025 roku i uwzględnia zmiany legislacyjne, instytucjonalne i społeczne z lat 2025–2026.
Dziecko potrzebuje rodziny, nie instytucji
Pomimo podejmowanych zmian prawnych i organizacyjnych deinstytucjonalizacja pieczy zastępczej w Polsce nadal postępuje w ograniczonym tempie. Około 23 proc. dzieci w pieczy zastępczej przebywa w jej formach instytucjonalnych, a rozwój zawodowych i specjalistycznych rodzin zastępczych pozostaje niewystarczający.
Szczólne obawy budzi umieszczanie w instytucjach najmłodszych dzieci oraz dzieci z niepełnosprawnościami i chorobami przewlekłymi. Problemem pozostaje również liczba dzieci oczekujących na wykonanie orzeczenia sądu o umieszczeniu w pieczy zastępczej.
Z perspektywy praw dziecka konieczne jest wzmacnianie rodzin biologicznych i zapobieganie niepotrzebnym rozdzieleniom, a w sytuacji, gdy dziecko nie może bezpiecznie wychowywać się z rodzicami – zapewnienie mu stabilnej, bezpiecznej i rodzinnej formy opieki.
Potrzebujemy więcej rodzin zastępczych
Raport rekomenduje m.in. opracowanie kompleksowej krajowej strategii deinstytucjonalizacji, rozwój zawodowych rodzin zastępczych, szczególnie tych przygotowanych do opieki nad najmłodszymi dziećmi oraz dziećmi ze szczególnymi potrzebami, a także ogólnopolską kampanię promującą rodzicielstwo zastępcze.
Ważne miejsce zajmuje również ochrona więzi między rodzeństwem. Potrzebne są rozwiązania, które pozwolą na priorytetowe umieszczanie rodzeństw w rodzinnej pieczy zastępczej, przy jednoczesnym poszanowaniu zasady ich nierozdzielania.
System powinien także zapewniać dzieciom odpowiednie wsparcie po powrocie do rodzin biologicznych oraz skutecznie przygotowywać młodych ludzi opuszczających pieczę do samodzielnego życia – m.in. poprzez rozwój mieszkalnictwa wspomaganego i innych form wsparcia.
Potrzebne są konkretne działania państwa
Raport zwraca uwagę na brak spójnego systemu danych dotyczących wszystkich dzieci przebywających poza rodziną oraz potrzebę skuteczniejszego monitorowania procesu deinstytucjonalizacji na poziomie powiatów.
Istotna jest również sytuacja dzieci migranckich i uchodźczych. Każde dziecko pozbawione opieki, niezależnie od obywatelstwa czy statusu migracyjnego, powinno mieć zapewnioną ochronę, odpowiednią formę opieki, stabilne warunki życia oraz dostęp do edukacji, ochrony zdrowia i wsparcia psychologicznego. Dzieci cudzoziemskie bez opieki powinny być kierowane do systemu pieczy zastępczej, a nie do rozwiązań o charakterze detencyjnym.
Deinstytucjonalizacja to nie tylko zmiana przepisów i organizacji systemu. To przede wszystkim zmiana doświadczenia dziecka – z instytucji na rodzinę, z tymczasowości na stabilność, z samej opieki na bezpieczną relację i możliwość rozwoju.
Dlatego rekomendacje raportu powinny stać się impulsem do konkretnych działań: wzmocnienia rodzin biologicznych, rozwoju rodzinnej pieczy zastępczej, zwiększenia dostępności specjalistycznego wsparcia oraz zapewnienia każdemu dziecku prawa do bezpiecznego i pełnego dzieciństwa.
Raport Koalicji. Zalecenia Komitetu Praw Dziecka ONZ.
Pomimo podejmowanych zmian prawnych i organizacyjnych proces deinstytucjonalizacji opieki nad dziećmi postępuje w ograniczonym tempie. Udział dzieci przebywających w instytucjonalnej pieczy zastępczej od lat utrzymuje się na poziomie około 23%, a rozwój zawodowych i specjalistycznych rodzin zastępczych pozostaje niewystarczający. W czerwcu 2026 roku około 1.530 dzieci oczekiwało na umieszczenie w pieczy zastępczej na podstawie postanowień sądu.
Zastrzeżenia budzi utrzymująca się praktyka umieszczania dzieci poniżej 10 r.ż. oraz dzieci
z niepełnosprawnościami w instytucjonalnych formach opieki, a także znaczna liczba dzieci oczekujących na wykonanie orzeczenia sądu o umieszczeniu w pieczy zastępczej.
Pełna ocena skali instytucjonalizacji pozostaje utrudniona ze względu na brak zintegrowanego systemu danych obejmującego dzieci przebywające poza rodziną w instytucjach podlegających różnym resortom.
Obowiązujące od 2026 r. przepisy dopuszczające umieszczanie małoletnich cudzoziemców bez opieki
w strzeżonych ośrodkach oznaczają poważne obniżenie dotychczasowego standardu ich ochrony.
przewodnicząca Komisji posłanka Monika Rosie
Ministerstwo Sprawiedliwości
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
Ministerstwo Zdrowia
Ministerstwo Spraw Zagranicznych
Ministerstwo Kultury I Dziedzictwa Narodowego
Ministerstwo Edukacji Narodowej
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Ministerstwo Sportu I Turystyki
Biuro Pełnomocnika Rządu Do Spraw Osób Niepełnosprawnych
Komenda Główna Policji
Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy
Naukowa Akademicka Siec Komputerowa – Państwowy Instytut Badawczy
Biuro Rzecznika Praw Dziecka
UNICEF Polska,
Komitet Ochrony Praw Dziecka,
Biuro UNICEF ds. Reagowania na Potrzeby Uchodźców w Polsce,
Fundacja NieOdkładalni,
Stowarzyszenie Interwencji Prawnej,
Stowarzyszenie SOS Wioski Dziecięce w Polsce,
Fundacja W Stronę Dialogu,
Fundacja Wspomagania Rozwoju Dzieci Edyty Gruszczyk-Kolczyńskiej,
Fundacja Itaka-Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych,
Naczelna Rada Adwokacka,
Forum STEM
Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę,
Fundacja Centrum Edukacji Niewidzialna,
Helsińska Fundacja Praw Człowieka,
Międzynarodowa Organizacja do Spraw Migracji (IOM Polska),
Rada Młodzieżowa przy Parlamentarnym Zespole ds. Młodzieży,
Polska Rada Organizacji Młodzieżowych,
Stowarzyszenie Parlament Młodych Rzeczypospolitej Polskiej,
